Page 107 -

Уылдырық шашу – балықтар мен қосмекенділердің ұрықтану үдерісі.
Әдетте ұрпағының тірі қалу мүмкіндігін арттыру үшін балықтар мен қосмекенділер көп
жұмыртқа (уылдырық шашады) салады. Олардың көпшілігіне ұрпағына қамқорлық тән емес.
2-тапсырма Қосмекенділердің жыныс жүйесін зерделе. Сүтқоректілер мен қосмекенділердің мекен ету
textbooks nis edu kz
ортасы мен ұрықтану ерекшеліктері арасындағы байланысты анықта. Эволюция барысында омыртқалы
жануарлар құрлыққа шығуына байланысты көбею мәселелерінде қандай қиындықтарға тап болды?
Құстардың жыныс жүйесі
Құстардың басқа омыртқалы жануарлардан ерекшелігі
– аналықтарында бір ғана аналық безі мен жұмыртқа жолы Аталық жыныс безі Аналық жыныс безі
бар. Алайда, аталықтарында асқорыту, несеп шығару өнім-
дері түсетін ішектің ұлғайған бөлігі – клоакаға түсетін екі Жұмыртқа
аталық жыныс безі мен жыныс жолдары болады. Клоака Ұрық жолы
шашатын
сыртқа ашылады. жол
Құстарға іштей ұрықтану тән. Ұрықтанған жұмыртқа Клоака
жасушасы жұмыртқа жолы арқылы жылжып, жұмыртқа Аталық Аналық
қабықшасымен қапталады. Сүтқоректілер сияқты, құстар
да өз ұрпағына қамқорлығымен ерекшеленеді. Құстардың жыныс жүйесінің
құрылысы
3-тапсырма Құстардың жыныс жүйесін мұқият қара. Аналық және аталық дараларының айырмашылық/
ұқсастық белгілерін тап. Аналығының жыныс жүйесіндегі елеулі өзгерістер немен байланысты екенін түсіндір.

Сүтқоректілердің жыныс жүйесі
Аналық Ұрық шашатын жол
жыныс безі
Аталық жыныс жүйесі сперматозоидтерді түзетін
Жұмыртқа
қос аталық жыныс бездері мен шәует шығаратын жолы
түтіктерінен тұрады. Аналық жыныс жүйесі жұмыртқа
Аталық
жасушасын түзетін жұп аналық жыныс безі мен жұ- жыныс безі
мыртқа жолынан тұрады. Дәл осы жерде ұрықтану Жатыр
жүреді. Одан кейін ұрықтанған жұмыртқа жасушасы Аналық Аталық
жатырға түседі.
Сүтқоректілердің жыныс
жүйесінің құрылысы
Өзіңді тексер
1. Кестені дәптеріңе сызып алып, жетіспейтін
ақпаратпен толтыр. Жыныс Жыныс Жыныс
2. Қай жануарларға іштей ұрықтану тән? жасушалары бездері жолдары
Оның сырттай ұрықтанудан артықшылығы неде? Аталық
Ұрпақтың тірі қалуы ненің көмегімен қамтамасыз Аналық
етіледі?
3. Аналық жыныс жүйелері құрылысының сызбалары ұсынылған.
Олардың қайсысы балықтарға, құстарға, сүтқоректілерге
жатады? Өз жауабыңды дәлелде.

Күрделілігі жоғары тапсырма Әртүрлі түрлер түзілетін жыныс жасушаларының саны бойынша ерекше-

ленеді: пілдің аналығында – біреу, сирек жағдайда – екеу болады; ал айбалық бір ретте 300 миллионға дейін
уылдырық шашады. Осы құбылыстың себебін анықта.

107