Page 122 -

10.4 Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары

Мәдени өсімдіктердің шыққан орталықтары
Шие барлық жерде
Николай Иванович Вавилов (1887-1943 жж.) – орыс өседі, себебі төмен
textbooks nis edu kz
генетигі, өсімдік өсіруші және географ, мәдени өсімдіктердің температураға төзімді.
бай коллекциясын жинады. Олардың арасындағы туыстық Бақша шиесінің арғы тегі
қайдан келеді? Жабайы
байланыстарды және олардың барынша көп шоғырланған шие бақша шиесінен
аудандарын анықтады. Сонымен қатар бұл аудандар ежелгі несімен ерекшеленеді?
әлемдік өркениеттердің пайда болу орындарымен байланы-
сты деген қорытындыға келді.
Н.И. Вавилов мәдени түрлердің отанын анықтаумен қа-
тар, 1935 жылы дүниежүзілік егіншіліктің жеті негізгі көне
ошақтарын, дәлірек айтқанда, әртүрлі өсімдіктерді мәдени-
етке енгізудің жеті дербес ауданын анықтады. Оның зерт-
теулерінің нәтижелері мәдени өсімдіктердің шыққан
орталықтары туралы теорияны құру болды. Кейіннен ор-
талықтардың саны он екіге дейін өсті. Тірек сөздер
Мәдени өсімдіктердің/үй
жануарларының шығу орта-
лықтары.
Жерорта теңіздік орталық Оңтүстік-Батыс Азиялық орталық

Шығыс Азиялық
Орталық Амери- орталық
калық орталық
Абиссиналық
орталық Оңтүстік Азиялық
Оңтүстік Амери- тропиктік орталық
калық орталық

Мәдени өсімдіктердің шыққан орталықтары (Н.И. Вавилов бойынша)

Шығу
орталықтары Өсірілетін өсімдіктер
Оңтүстік Азиялық Күріш, қант қамысы, баялды, қара бұрыш, цитрус жемісі және т.б. (мәдени
өсімдіктердің 33%-ы).
Шығыс Азиялық Қытайбұршақ, тары, қарақұмық, жеміс және көгөніс дақылдары – қара өрік, шие,
шалғам және т.б. (мәдени өсімдіктердің 20%-ы).
Оңтүстік-Батыс Бидай, қарабидай, бұршақ, зығыр, шалқан, сәбіз, сарымсақ, жүзім, өрік, алмұрт
Азиялық және т.б. (мәдени өсімдіктердің 14%-ы).
Жерорта теңіздік Қырыққабат, қант қызылшасы, зәйтүн, жоңышқа, бұршақ, жүзім, сәбіз және т.б.
(мәдени өсімдіктердің 11%-ы).
Абиссиналық Қатты бидай, арпа, кофе, банан және т.б. (мәдени өсімдіктердің 4%-ы).

Орталық Жүгері, ұзын талшықты мақта, какао, асқабақ, темекі т.б. (мәдени өсімдіктердің 10%-ы)
Америкалық
Анд (Оңтүстік Картоп, қызанақ, ананас, тәтті бұрыш, хина ағашы, гевея, жержаңғақ және т.б.
Америкалық) (мәдени өсімдіктердің 8%-ы).

122