Page 50 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 3.3.1 Су ресурстарының
су ресурстарының маңыздылығы
маңызын түсіндіресің.

ТІРЕК СӨЗДЕР:
Дүниежүзілік мұхит суларының маңыздылығы
■ суды пайдалану
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Дүниежүзілік мұхит суларының маңыздылығы 4 бағытта
■ суды тұтыну
қарастырылады:
■ толысу энергиясы
1) су ресурстары; 2) минералды ресурстар; 3) энергетикалық
■ толқындар энергиясы
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ресурстар; 4) биологиялық ресурстар.
■ суды өңдеу
Су ресурстары. Дүниежүзілік мұхиттың ең басты байлықта-
рының бірі – мұхит суы. Жер бетінің шамамен 71%-ы сумен
Су ресурстарының жабылған, мұхиттар Жер суларының шамамен 96,5% -ын алады.
түрлері қандай Минералды ресурстар. Мұхиттағы минералды ресурстар-
салаларда дың басты түрлері – мұнай, газ және қатты пайдалы қазбалар.
қолданылады? Олардың басым бөлігі тереңдігі 200 метр қайраңдық зона ау-

мағында өндірілуде. Болашақта, дүниежүзілік мұхиттың 3000 м
Апвеллинг (upwelling) – тереңдігінен темір-марганецтік конкреция кендерін өндіру
тығыздығы жоғары және басталады. Конкреция – бұл металдар «коктейлі», олардың
температурасы төмен құрамы марганец, мыс, кобальт, никель, темір, магний, алю-
судың мұхит бетіне кө- миний, молибден, ванадий металдарынан тұрады. Шамамен
терілу үдерісі.
олардың қоры – 200 млрд т. Мұндай құрамды минералды өн-
Бальн ео т ер ап ия діру өте тиімді. Конкрецияның ресурстық әлеуеті құрлық пен
(balneotherapy) – әртүрлі мұхитта салыстырмалы, бірақ мұхиттағы шикізат түрі – жоғары
аурулардың алдын алу,
емдеу және медицина- сапалы. Мұхиттық конкрецияның металл құрамы шамамен 30%
лық оңалту мақсатында құрайды, онда зиянды қоспалардың болмауы металлургиялық
табиғи және жасанды өңдеу шығындарын азайтады. Қазіргі заманда дүниежүзінің
минералды суларды пай- алдыңғы жетекші елдері – АҚШ, Франция, Германия, Жапония
далану.
конкрецияны өндіру технологияларын жасауда.
Ирригация (irrigation) Мұхит суы шамамен 75 химиялық элементтен тұратын «тірі
– топырақтың құнар- кен орны» болып табылады. Дүниежүзілік мұхит суында шама-
лылығын жоғарылату
үшін топырақтың ылғал- мен 10 млн т алтын бар, алтыннан басқа күмістің қоры алтын-
дылығы жоқ жерлерге нан 20 еседей көп. Бірақ олардың мұхит суындағы күйі әртүрлі:
суды жеткізу және оның микробөлшекті, коллоидты, күрделі иондардың суспензиясы
өнімділігін арттыру ша- түрінде кездеседі. Мысалы, орыс ғалымы А. Даванков «Михаил
ралары.
Ломоносов» кемесінде 500 т судан 1 мг алтын өндірген.
Энергетикалық ресурстар. Дүниежүзілік мұхит өзінің су
ЗЕРТТЕ! Дүниежүзілік ресурстары сияқты сарқылмайды. Олардың негізгі түрлері –
мұхиттарда минералды
ресурстар өндіру қанша- толысу, қайту толқындары, температуралық градиент және
лықты тиімді? мұхит ағыстары.

50