Page 46 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 3.2.3 Адамзаттың атмосфераға
адамзаттың тигізетін әсері
атмосфераға тигізетін
әсерін бағалайсың.

ХХ–ХХІ ғасырда адамзаттың іс-әрекеті салдарынан метео-
ТІРЕК СӨЗДЕР:
рологиялық режим, климаттық үдерістер өзгеріске ұшырауда.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
■ ауа райының ауытқуы Адамзат шаруашылығының дамуы ормандардың азаюына,
■ режим аймақтардың шөлденуіне, өзен-көлдердің тартылуына әсер
■ қалалардың үлкеюі етуде. Бұл үдерістер жер бетіндегі энергия және су айналымы
■ халық саны режимінің өзгеруіне әкеледі. Көптеген аймақтарда жерді ша-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
руашылықта пайдаланып, өңдеу үшін ормандарды азайтты, бұл
Адамзат тіршілігі жер бетінде жел жылдамдығының артуына, температураның
мен шаруашылығы көтерілуіне және ылғалдылықтың азаюына әсер етті. Кейбір
климаттың өзгеруіне климаттық өзгерістер жасанды суқоймалар мен бөгендердің
қалай әсер етуде? ҒТР жанында байқалады. Суқоймасы жергілікті аймақтағы атмосфе-
дамуы климаттың радағы температураның ауытқуына, буланушылықтың артуына
өзгеру мәселесін әкеледі. Сонымен қатар өнеркәсіп орындарынан, көліктерден,
қалай шеше алады?
тұрмыстық қажеттіліктерден бөлінген улы газдар ірі қалалардың
ауасын ластауда. Соның салдарынан қышқыл жаңбыр, тұмша
Микроклимат – жер және жылыжай эффектісі сияқты экологиялық мәселелер пайда
бетінің шағын аймағы- болады. Осы үдерістердің барлығы жергілікті аймақ климаты-
на (тауда, көлдің жаға- ның өзгеруіне әсер етеді.
сы, орман, қалалар т. б.)
және оны қоршаған ауа
қабатына ғана тән ауа Жаңбыр мен қар Жануарлардың миграциясы Қар мен мұздың еруі
температурасы, қысым құрылымының өзгеруі мен тіршілік циклдеріндегі
өзгерістері
және ылғалдылығымен Құрғақшылықтың
ерекшеленетін климат- Температура және артуы мен
тық жағдай. Мысалы, қа- жылу толқындарының өрттердің көбеюі
Қатты дауылдар
лың орманды алқаптың артуы
Мұздықтардың
климаты, үлкен қаланың еруі
төңірегіндегі ірі кәсіпо-
рындарға, көлікке байла-
нысты қалыптасқан кли-
мат және жасыл бақтың Маржандардың Теңіз деңгейінің Мұхиттардың
микроклиматын ажыра- зақымдануы көтерілуі жылынуы
Өсімдіктер
туға болады. Атмосфера циклінің
жоғарылаған сайын мик- өзгеруі
роклимат ерекшеліктері
азаяды.
▲ 1-сурет. Климат өзгерісінің көрінісі
Ауа райының ауытқуы
(Weather Fluctuations) –
жыл мезгіліне қарамай Қалалар климаты
метеорологиялық құ- Дүниежүзінде индустриясы дамыған қалаларда климаттың
былыстардың шұғыл өзгеруі ерекше байқалады. Қазіргі таңда дүниежүзі халқының
өзгеруі. Жауын-шашын-
сыз температураның 40 50%-дан астамы қалалық елді мекендерде қоныстанған. Сон-
градусқа дейін көтерілуі, дықтан қалалық аймақтардың климатын зерттеу маңызды бо-

46