Page 142 -

9.2 Гомогенді және

гетерогенді катализ

Гомогенді катализ 1-ТАПСЫРМА. Берілген сұрақтарға жауап бер:
бен гетерогенді А. Катализатор деген не?
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
катализдегі Ә. Ингибитор деген не?
катализатор Б. Катализ деген не?
әрекетінің В. Катализатордың реакция жылдамдығын арттырудағы ерекшелігі
ерекшеліктері неде? неде?
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Г. Гомогенді және гетерогенді катализге мысалдар келтір.
Катализатордың реакция жылдамдығына әсерін түсіндіру
ТІРЕК СӨЗДЕР:
кезінде белсенді соқтығысу теориясы қолданылады. Соқтығы-
■ гомогенді катализ су теориясы негізінде атомдар, иондар немесе молекулалар,
■ гетерогенді катализ бір-бірімен әрекеттесуі үшін жеткілікті энергиямен және дұрыс
■ тиімді соқтығысу бағытта соқтығысуы қажет.
Катализаторлар реакция жылдамдығын тездетуде маңызды
■ аралық қосылыс
рөл атқарады. Себебі, катализаторлар реакция жылдамдығы-
■ белсенді орталық
ның белсендіру энергиясын ( Eа < Eа ) азайтатындықтан,
(kt) (kt-сыз)
өзара реакцияға түсе алатын, әрекеттесуге жеткілікті энергиясы
бар бөлшектер саны артады.
Бөлшектердің соқтығысу теориясына сәйкес, егер:
• бөлшектердің соқтығысу жиілігі артса;
• тиімді энергиясы бар бөлшектер үлесі көбейсе, реакция
жылдамдығы артады.
Гомогенді катализде катализатор әрекеті реакцияның ара-
лық өнімдерінің түзілуіне байланысты. Бұл әрекет белсендіру
a) энергиясының төмендеуіне әкеледі. Мысалы, реакция катали-
заторсыз баяу жүреді:
А + В = АВ
Катализатор (К) қосу кезінде, ол бастапқы заттардың бірімен
әрекеттесіп (А затымен), реакцияға қабілетті аралық қосылысты
(АК) түзеді:
А + К = АК
ә)
Түзілген аралық өнім келесі бастапқы затпен (В затымен)
▲ 1-сурет. Бөлшектердің әрекеттесіп, соңғы өнім түзеді:
соқтығысуы: жай АК + В = АВ + К
соқтығысу (а) және Гомогенді катализде катализатор екі аралық өнім түзеді.
тиімді соқтығысу (ә)
Олар кейін бір-бірімен әрекеттесіп, катализаторды регенера-
циялайды.
Катализатор химиялық реакцияны тездететін зат ретінде
реакция соңында қалады, яғни ол реакция үдерісінде жұм-
салмайды.

142