Page 144 -

орташа шығыны 3200 кВт • сағ. Энергия азот және сутек қоспасын сығуға
Сутек
әрі қыздыруға, ішінара аммиакты бөліп алуға әрі конденсациялау үшін
қажет салқындатқан кезде жылу түрінде шығарылады. Ең сәйкес келетін
Темір - катализатор катализатор – Al О және К О қоспасы бар кеуек темір.
2 3 2
А. Габер үдерісінің термохимиялық теңдеуін жаз.
Атомдық түрде қалады
Ә. Катализ типін анықта.
Б. Бөлшектердің соқтығысу теориясына сәйкес катализ үдерісін сипат-
та. Жауап беру үшін 2-суретті пайдалан.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС. Сутек пероксидінің ыдырау реакциясы жыл-
Қосылыс бетіне түседі дамдығына әртүрлі катализаторлар әсері.
де, темірге бекиді Берілген құрал-жабдықтар мен реактивтерді қолданып, сутек пероксидінің
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ыдырау реакциясының жылдамдығына әртүрлі катализаторлардың әсерін
зерттеу жоспарын құрастыр және тәжірибе жүргіз.
Құрал-жабдықтар: конус тәрізді құты, газ жинайтын шприц, қалақша,
Біраз уақыттан кейін азот
қосылысы байланысын үзеді тамшуырлар, секундомер.
Реактивтер: сутек пероксиді – 100 см , мыс (ІІ) оксиді – 1г, мырыш оксиді
3
– 1г, калий иодиді – 1 г, марганец (IV) оксиді – 1 г.
Қауіпсіздік техникасының ережесін қатаң сақта!
Азот үш сутек атомымен • «Сутек пероксидінің ыдырау реакциясы жылдамдығына әртүрлі
қосылып, аммиакқа айналады
катализаторлардың әсері» бойынша практикалық жұмысты жүр-
гіз. Алынған сандық мәліметтер бойынша көлденең оське – уақыт-
ты, тік оське – бөлінген газ көлемін салу арқылы график сызып,
қорытынды жаса.
Берілген сұрақтарға жауап бер.
Темір негізіндегі беттен шығады 1. Химиялық реакция теңдеуін жаз.
2. Әрбір катализатор үшін 2 минут бойы әр 10 секунд сайын бөлінген
оттек көлемін анықтап, кестеге толтыр.
3. Тәжірибені бақылау нәтижесінде алынған мәліметтерден сыналған
катализаторлардың катализдік белсенділігі туралы қорытынды
▲ 2-сурет. Габер жаса.
үдерісіндегі жүруі мүмкін 4. Сутек пероксидінің ыдырауына ең тиімді катализаторды анықта.
катализ механизмі 5. Сутек пероксидінің ыдырауына ең нашар катализаторды анықта.

СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
1. Химиялық реакцияның жылдамдығын арттырудағы катализаторлар
Катализаторлар реакцияға маңызы неде?
бірнеше рет қатыса алады.
Бірақ реакцияда катализа- 2. Гомогенді катализ гетерогенді катализден катализатор әсері бой-
тор белсенділігін төменде- ынша қалай ерекшеленеді?
тетін қосылыстар болады. 3. Не себепті өндірісте көбіне қатты катализаторлар қолданылады?
Оларды катализдік «у» деп, Жауабыңды түсіндір.
ал үдерісті катализатордың
улануы деп атайды. Мысалы,
аммиак синтезінде күкірт-
тің азғана қоспасы (0,1%)
металл (темір губкасы) ка-
тализаторының катализдік
әсерін толықтай тоқтатады.
Катализатор белсенділігін
арттыратын заттарды «про-
моторлар» дейді.

144