Page 146 -

9.3 Газдар қатысында жүретін

химиялық реакциялардың

жылдамдығына қысымның әсері

газдарға әсері ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Үрілген шарды 1-ТАПСЫРМА. 1-суретті зерделе. Осы сурет бойынша өз ойыңды кемінде
тоңазытқышқа салса, бес сөйлем арқылы жаз. Жауабыңды оқы.
ол қандай өзгеріске Химиялық реакция жылдамдығына әсер етуші фактордың
ұшырайды?
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
бірі газдар үшін қысым болып табылады. Себебі, қысым газдар-
дың концентрациясын сипаттайды. Қысым жоғарылаған сайын
ТІРЕК СӨЗДЕР: газ бөлшектерінің арақашықтығы бір-біріне жақындайды да,
аз уақыт ішінде бөлшектердің жиі және тиімді соқтығысуына
■ қысым
жағдай жасалады. Реакцияға газ тәрізді реагенттер қатысқанда
■ газ концентрациясы ғана химиялық реакция жылдамдығына қысым әсер етеді.
■ тиімді соқтығысу Дұрыс жабылған ыдыста уақыт өте газдың көлемі және
моль саны тұрақталады. Егер мұндай ыдыс ішіндегі газды сал-
қындатса, оның қысымы төмендейді. Ал ыдысты қыздырса, газ
температурасы артады, қысымы да көтеріледі.
Реакция жылдамдығының қысымға тәуелділігі Клапейрон-
Менделеев теңдеуімен анықталады: pV = nRT, бұл жерде n –
газ молінің саны;
Р – газ қысымы (мысалы, атм.);
V – газ көлемі (л);
Т – газ температурасы (кельвинмен);
R – газ тұрақтылығы (0.0821 л • атм/моль • К).
Мұндағы көлемді теңдеудің оң жағына шығарып, теңдеуді
түрлендіріп, концентрацияның С = n/V екенін ескерсе, мынадай
формула алынады: С = p/RT
Бұл формуладан қысым және газдардың молярлық концен-
трациясының тура пропорционал екені анықталады.
Әрекеттесуші газдардың концентрациясын арттырғандағы
реакция жылдамдығының өзгерісін әрекеттесуші массалар
заңына сәйкес анықтайды. Мысалы,
алынған aA + bB = cC реакциясы үшін тура реакция жыл-
▲ Қысымның дамдығы былай жазылады:
υ = k[A] • [B] ; мұндағы, k – реакция жылдамдығының конс-
b
a
3
тантасы. Әрекеттеуші заттар концентрациясы 1 моль/см болса,
υ = k тең болады.
ЕСТЕ САҚТА!
2-ТАПСЫРМА. Есептерді шығар.
Газ фазасындағы реакция А. Жүйедегі NO және O концентрацияларын 3 есе арттырғанда ре-
2
жылдамдығының өзгерісі акция жылдамдығы неше есе артады? Реакция теңдеуі:
қысым өзгерісіне тура про-
порционал. 2NO + O ↔ 2NO .
2(г)
2(г)
(г)
146