Page 38 -

2.2 Химиялық элементтер

атомдарының қасиеттері

мен кейбір сипаттамаларының
периодты түрде өзгеруі

ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА

Неліктен газтәрізді 1-ТАПСЫРМА. Элементтердің қасиеттері туралы берілген ақпаратты зер-
оттек пен қатты деле. Химиялық элементтердің типін анықта. Элементтердің қасиеттерінің
күкірт элементтері ұқсастықтары мен айырмашылықтарын тап. Периодтық кестедегі элемент-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
периодтық тердің орнын болжа. Жауабыңды түсіндір.
кестеде бір топта А. А элементі екіатомды молекуладан түзілген. Қалыпты жағдайда
орналасады? бұл газ ашық жасыл түсті. Металдармен және бейметалдармен
әрекеттесіп, тотықтырғыш рөлін атқарады. Оттекпен әрекеттескен
кезде Э О құрамды қосылыс түзеді. Сутекпен әрекеттескен кезде
2
құрамы НЭ болатын қосылыс түзеді. Элемент суда ерімейді, ол
ТІРЕК СӨЗДЕР:
суды күйдіреді. Қайнау температурасы –188° С.
Ә. В элементі – екіатомды молекула. Қалыпты жағдайда бұл өткір иіс-
■ металдық қасиет
ті, ашық қоңыр түсті сұйықтық. Элемент оттекпен тікелей әрекет-
■ бейметалдық қасиет теспейді, бірақ жанама жолмен Э О-ден Э О -ге дейінгі оксидтер
2 2 7
■ периодтылық түзеді. Сутекпен құрамы НЭ болатын қосылыс түзеді. Суда еріген
кезде элементтің шамалы бөлігі сумен әрекеттесіп, екі қосылыс тү-
зеді: НЭ және НЭО. Қайнау температурасы – 58.8° С.
Б. С элементі – екіатомды молекула. Қалыпты жағдайда элемент –
қоңыр күлгін түсті қатты зат. С элементі В элементі сияқты жанама
жолмен Э О-ден Э О -ге дейін оксидтер түзеді. Сутекпен құрамы
2 2 7
НЭ болатын қосылыс түзеді. Суда еріген кезде элементтің шамалы
Металдық қасиет бөлігі сумен әрекеттесіп, екі қосылыс түзеді: НЭ және НЭО. Темпе-
(metallic properties) – то- ратураны жоғарылатқан кезде элементтің ерігіштігі артады. Қай-
тықсыздандырғыш қаси- нау температурасы – 185° С.
ет, электрон беру қасиеті.
Қабілеті атомдық ради- 2-ТАПСЫРМА. Атомның құрамын және химиялық элемент атомында
усы жоғарылаған сайын электрондардың таралуын зертте. Бұл элементтердің периодтық кестеде
артады. бір топта орналасатынын түсіндір.
2
2
-
0
+
a) (2р , 3n ) 2e ; 1s 2s ;
Бейметалдық қасиет ә) (12р , 12n ) 12e ; 1s 2s 2p 3s ;
+
2
2
2
6
0
-
(nonmetallic properties) б) (20р , 20n ) 20e-; 1s 2s 2p 3s 3p 4s .
2
6
2
2
2
6
+
0
– тотықтырғыш қасиет,
электрон қабылдау қа- Элементтердің периодтық кестеде орналасуы
білеті. Қабілеті атомдық
радиусы кеміген сайын Периодтық кестенің бір топ элементтерінің сыртқы энерге-
артады. тикалық деңгейінде бірдей электрон саны болады. Топ нөмірі
сыртқы деңгейдегі электрон санын көрсетеді, сондай-ақ эле-
Периодтылық
(periodicity) – периодта менттің қосылыста түзетін химиялық байланыс санын көрсетеді.
атомдық нөмірі артқан Периодта химиялық элемент атомында энергетикалық дең-
сайын элементтердің гей саны өзгермейді, әрбір келесі элементтің сыртқы энер-
қасиеттері өзгереді.
гетикалық деңгейінде бір электронға көп болады. Периодта
элементтердің қасиеттері өзгереді.
38