Page 92 -

5.2 Катиондарды сапалық анықтау

Геолог пен минералог ТАПСЫРМА. Тұз ерітінділерін анықтау. Оқушыға зерттеу жұмысын жүргізу
үшін минералдың үшін мырыш, алюминий, аммоний хлоридтерінің ерітінділері қажет бол-
сапалық құрамын ды. Тұз қышқылының тұздары тұрған сөредегі ыдыстардың сыртындағы
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
білу маңызды. затбелгілерінің түсіп қалғандығы байқалды. Сөреде алюминий, мырыш,
Минералдың магний, барий, аммоний, мыс, темір (ІІ, ІІІ) тұздарының ерітінділері болған.
құрамын сапалық Әр ыдыстағы тұз ерітінділерін қалай анықтауға болады?
талдау кезінде Сапалық талдау заттың қандай элементтерден, иондардан
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
алынған ерітіндіге тұратынын анықтауға мүмкіндік береді. Бейорганикалық зат-
калий гексацианно-
ферраты (ІІ) тардың сапалық талдауы «құрғақ» немесе «сулы» әдістермен
ерітіндісінің бірнеше жүргізіледі. Құрғақ әдіске кейбір металл тұздарының жалынның
тамшысын құйғанда, түсін бояу реакциялары жатады. Заттардың сапалық құрамын
қоспа түсі қою көк анықтауда көбінесе «сулы» әдіс қолданылады. Зерттелетін зат
болып өзгерді. Қалай қатты болса, оны ерітіндіге айналдырады. Ерітіндідегі иондарды
ойлайсың, ерітіндінің
көк түске боялу себебі жеке иондарға тән сапалық реакциялар арқылы анықтайды.
неде? Сулы әдісте сыртқы белгілері айқын байқалатын: ерітінді түсінің
өзгеруі, тұнбаның түсуі немесе еруі, газдың бөлінуі реакция-
+
+
+
ТІРЕК СӨЗДЕР: лары қолданылады. Ерітіндідегі Li , Na , K иондарын сыртқы
белгісі айқын көрінетін сапалық реакциялар бойынша анықтау
■ катиондарға сапалық мүкіндігі аз. Сондықтан оларды жалын түсінің өзгеруі бойынша
реакция
анықтайды. Кейбір иондарды екі жолмен де анықтауға болады.
■ реактив
■ жалын түсінің өзгеруі

Сапалық реакция Li + Na + K + Ca 2+ Sr 2+ Ba 2+
кармин- сары күлгін кірпіш түсті кармин- сары
(qualitative reaction) –
қызыл қызыл қызыл жасыл
затты идентификациялау
үшін қолданылатын сол ▲ 1-сурет. Металл иондарының жалынның түсін бояуы
затқа тән реакция.
ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС. Катиондарға сапалық реакция.
2+
2+
+
2+
+
1. Li , Na , K , Ca , Sr , Ba , Cu иондарын жалын түсінің өзгеруі бойынша
2+
+
анықтау. Осы тұздардың судағы ерітінділерін пайдалан. Әр тәжірибенің
алдында нихромды сымды спиртшам жалынының жоғары бөлімінде
қатты қып-қызыл болғанша қыздыр, түстің өзгермеуін тексер. Қызып
тұрған сымды тұз ерітіндісіне сал. Ерітіндіге салып алған сымды жа-
лынның төменгі сыртқы бөлімінде қыздыр. Металл катионы жалынды
қандай түске бояйтынын бақыла. Әрбір зерттеуден кейін сымды тұз
қышқылына батырып, жалында ұста. Тәжірибе қорытындысын дәптерге
кестені сызып алып толтыр.
Катиондар Li + Na + K + Ca 2+ Ba 2+ Cu 2+
Жалынның түсі

92