Page 90 -

Италиядағы «Итті 5.1 Бейорганикалық қосылыстардың
үңгір» Шамамен
ХХ ғасыр бұрын сапалық талдауы
адамзатқа Неаполь
жанындағы «Итті
үңгір» белгілі болды. ТАПСЫРМА. Балон оттек, сутек, көмірқышқыл газдарының біреуімен
Осы үңгірге кірген толтырылған. Балонның қандай газбен толтырылғанын қалай анықтауға
иттер тұншыққан, болады? Газды анықтау алгоритмін құрастыр. Реакция нәтижесінде судың
Қ НҰСҚА
бірақ түрегеп тұрған түзілгенін тәжірибе жүзінде қалай дәлелдеуге болады?
адамға үңгірде
қауіпсіз болған. Осы Күнделікті өмірде адамдар газ күйіндегі заттармен жиі кез-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
құбылысты қалай деседі. Газ – көзге көрінбейтін, газ молекулаларында болып
түсіндіруге болады? жатқан өзгерістерді жай көзбен бақылау мүмкін емес мате-
рияның бір түрі. Мектеп зертханасында газдарды анықтауда
қолданылатын қолжетімді әдістер:
• Зерттейтін газдың ауадан ауыр, жеңілдігін анықтау үшін,
ТІРЕК СӨЗДЕР: шарды газбен толтыру. Ауадан жеңіл болса, шар жоғары ұшады.
Жеңіл газдарға: гелий, сутек, метан жатады.
■ заттардың құрамын • Газдарды әртүрлі тәсілдермен ауаны немесе суды ығыс-
сапалық талдау
тыру арқылы жинау.
■ газдардың сапалық • Газдың жануды қолдайтын қасиетін анықтау. Жануды қол-
реакциялары
ЖОБАЛЫ
дайтын газдар: оттек, хлор, фтор. Фтор – өте улы газ. Жануды
■ герметикалық
қолдайтын газдарда шоқтанған шыра жанады.
ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС. Оттек, сутек, көмірқышқыл газдарын және суды
анықтаудың сапалық реакциялары.
1-тәжірибе. Оттекті зертханада қандай заттардан алады? Газ алатын құ-
рылғыны құрастырып, оның герметикалығын тексер. Жиналған газдың
оттек екенін дәлелде және:
a) оттекті алу реакциясының теңдеуін жаз;
ә) оттекті жинау әдісін түсіндір;
б) оттектің сапалық реакциясын сипатта.
2-тәжірибе. Сутекті зертханада қандай заттарды әрекеттестіру арқылы
алады? Газ алатын құрылғыны құрастырып, заттарды әрекеттестір. Түзіл-
ген газды жинап, сутектің бөлінгенін сапалық реакция арқылы дәлелде.
Тапсырманы орында:
a) сутекті алу реакциясының теңдеуін жаз;
ә) сутекті жинау тәсілін түсіндір.
3-тәжірибе. Малахит («малахе» грек тілінен аударғанда «мальва» – өсімдік
деген мағынаны білдіреді) – құрамында карбонаты бар минерал. Малахит-
тің құрамы күрделі: (CuCO ۰ Cu(OH) Малахиттің сапалық құрамын зертте.
3 2
Сұрақтарға жауап бер:
A. Химиялық реакцияның қандай белгілерін байқадың?
Ә. Малахит ыдырағанда қандай заттар түзіледі?
Б. Түзілген заттарды сапалық реакциялар арқылы қалай анықтайды?
▲ 1-сурет. Газдарды В. Сынауықта қалған заттың құрамында Cu ионы бар екенін қалай
2+
жинау әдістері. дәлелдейді?
Ауаны ығыстыру Г. Малахиттің ыдырау реакциясының теңдеуін жаз.
әдісімен жинау

90