Page 108 -

3-ТАЛҚЫЛАУ. Қалай ой- Жұлын
лайсың, ми сені басқара
ма, әлде сен өз миыңды Жұлын – омыртқа жотасының ортасындағы түтікшеде ор-
басқарасың ба? наласқан орталық жүйке жүйесінің бөлімі.
Жұлынды оң және сол жаққа бөліп тұратын сайша немесе
жүлге болады. Жұлынның ортасында жұлын сұйықтығымен тол-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
тырылған өзегі бар. Өзектің айналасын көбелек пішінді сұр заты
4-ТАЛҚЫЛАУ. Сезгіш
және қозғалтқыш жүйке- қоршап тұрады. Сұр заттың сыртынан ақ зат қоршайды. Жұлынның
лердің екі түбірден шығып алдыңғы және артқы жағына қарай таралған түбірлері болады.
түйіскен жері зақымдалса, Алдыңғы түбір қозғалтқыш жүйкелер, артқы түбір сезгіш жүйкелер-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
қандай әре кеттер тоқтай- ден құралады. Жұлынның түбірлерінен шыққан жүйкелердің әрбір
ды деп ойлайсың?
омыртқа тұсында қосылуынан жұлын жүйкелері түзіледі. Барлығы
31 жұп жүйке денеге тарамдалады. Әрбір жұлын жүйкесінде екі
сезгіш, екі қозғалтқыш жүйке болады. Жүйкелер дене бұлшық ет-
теріне тарамдалады. Жұлын негізгі екі қызметті атқарады. Өткізгіштік
ЕСІҢДЕ САҚТА! қызметі: ми мен ұлпаларға жүйке импульсін өткізу немесе қозуды
миға жеткізу мен қозуды мидан мүшелерге жеткізу жұлын арқылы
Орталық жүйке жүйесі ми
мен жұлыннан тұрады. жүреді. Рефлекстік қызметі: жұлын бойында дененің әр мүшесінің
Жұлын мимен сопақша ми қызметін реттеуге жауапты жүйке жасушаларының жиынтығынан
арқылы жалғасады. тұратын орталықтар болады. Мысалы, зәр шығаруға жауапты орта-
лық жұлынның сегіз көз аймағындағы бөлігінде орналасқан. Қуық
толған кезде оның қабырғаларының керілуін сезеді де осы орталық
зәрдің шығарылуын жүзеге асырады. Жұлын арқылы рефлекстер
жүзеге асырылады.

4-ТАПСЫРМА. Жұлын және мидан таралатын жүйкелер туралы қосымша
зерттеулер жүргізіп олардың маңызын түсіндір.

Рефлекс – мидың қатысуынсыз, автоматты түрде жүзеге асы-
рылатын сыртқы тітіркендіргіштер әсеріне ағзаның жауабы. Ми
және жұлын сұйықтығы (церебралды сұйықтық) ми мен жұлын
қабықтары мен жұлынның ортасындағы қуыстарды толтырады.
Оның қызметтері – ми мен жұлынды қоректік заттармен қамта-
масыз етіп, зиянды өнімдерден тазарту, соққыны бәсеңдету.

Жұлынның
Жұлынның құрылысы сұр заты Жұлынның артқы
▲
орталық жүлгесі
Жұлынның
ақ заты
Жұлынның Жұлынның
жүйке талшығы артқы түбірі

Афферентті сигнал
Эфферентті сигнал
Жұлынның алдыңғы
орталық жүлгесі
108