Page 113 -

7.3 Адам мен жануарлардың жауап

реакциясы

Адамға біреу
Жауап реакциясы допты кенеттен
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
лақтырғанда
Қоршаған ортадағы тітіркендіргіштің әсеріне ағзаның өз- оны ұстап алуға
геріс түрінде қайтаратын жауабын жауап реакциясы дейміз. әрекеттенбес бұрын
ол аздаған уақыт
Адамның еркіне сай жүзеге асырылатын жауап реакцияларына жоғалтады. Содан
ми қатысып, әрбір сигналға талдау жасап отырады. Ал санадан соң ғана адам допты
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
тыс орындалатын жауап реакциясын рефлекс дейміз. ұстап алады. Оның
● Тітіркендіргіш ретіндегі ортаның әсері рецептор арқылы себебі неде?
қабылданады.
● Рецепторлар тітіркендіргіш әсерін жүйке импульсіне
айналдырады. ТІРЕК СӨЗДЕР:
● Импульстер нейрондар арқылы орталық жүйке жүйесіне
беріледі. Бұл нейрондар аффектор болып саналады. ■ аффектор
● Орталық жүйке жүйесінің арнайы бөлімінде ақпарат ■ жауап
талданып шешім қабылданады. ■ эффектор
● Шешім нейрон арқылы мүше немесе безге, яғни эффек-
торға беріледі. ЗЕРТТЕУ
● Эффектор – қозғалыс немесе бір өзгеріс арқылы жауап Реакция жылдамдығын
қайтарады. қалай өлшеуге болады?
● Жауап – ағзадағы тітіркендіргіш әсерінен болған өзгеріс.
Мысалы, сызғыштың құлағанын көргеннен сигнал көру
мүшесінен сезгіш нейрон арқылы мидағы көру орталығына
жіберіледі. Онда ақпарат талданады. Одан кейін мидың қозға-
лысқа жауапты бөлігіне сигнал өтеді. Онда шешім қабылданып,
жұлын мен қозғалтқыш нейрон арқылы қол бұлшық еттеріне
жетеді. Қол бұлшық еттері жиырылып сызғышты ұстап алады.
Ағза жауап қайтару арқылы тіршілігін сақтап қалуға бейім- ▲ Сызғышты тастау
делген. Тасталған сызғышты
ұстап алу реакциясының
1-ТАПСЫРМА. Тәжірибеде жауап қайтару реакциясының жылдамдығына жылдамдығын өлше.
шудың әсері зерттелді. Осы зерттеуден алынған нәтиже төмендегі кестеде Жұмыс барысы:
ұсынылған. 1. Өлшеу нәтижелерін
Шудың тасталған сызғышты ұстап алу қашықтығы арқылы өлшенген жауап тіркеп алатын кесте сыз.
қайтару реакциясының жылдамдығына қалай әсер ететінін түсіндір. 2. 30 см сызғышты 0 см-
лік ұшы көршіңнің сұқ
Жауап реакциясының жылдамдығы саусағына дейн жетіп
тұратындай етіп ұста.
Жауап реакциясының жылдамдығы дегеніміз – ағзаның 3. Көршіңнің қолын сыз-
тітіркендіргіш әсеріне жауап қайтару қабілетінің өлшемі. ғыштың ұшынан төмен
Әртүрлі мамандыққа және жаттығу деңгейіне байланыс- деңгейде ұстауын сұра.
ты жауап реакциясының жылдамдығы да түрліше. Мысалы,

113