Page 119 -

7.6 Есірткілік заттардың жүйке

жүйесіне әсері

Не себептен мас адам
Нашақорлық тепе-теңдігін сақтай
алмайды?
Белгілі бір есірткіні қолданғанда бастапқыда жағымды сезім-
дер тасып кетеді де ойлау көмескіленеді. Адам ұйқышыл бо-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚ
ТІРЕК СӨЗДЕР:
лып, тыныс алуы мен жүрегінің соғысы баяулайды. Біраздан ■ стимуляторларА
соң оның оң әсері тоқтағанда адамның көңіл-күйі түсіп кетеді ■ нашақорлық
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
де, қайтадан көңілді көтеру үшін тағы да есірткі қабылдауға
ұмтылады. Есірткіні үнемі қолданудың салдарынан мидың
жұмысы өзгеріске ұшырайды. ■ тыныштандырғыштар
Нашақорлық дегеніміз ми жұмысының түбегейлі бұзылуы ■ депрессант
болып табылады. Одан айығу үшін адамның қалауы жеткіліксіз, ■ әсерлендіргіштер
міндетті түрде ұзақ уақытқа созылатын арнайы емдеу талап
етіледі. Есірткіге тәуелділік тез қалыптасатындықтан, адам өзін
қалыпты сезіну үшін оны үнемі қолдануға мәжбүр болады. ЗЕРТТЕУ
Тәуелділіктің себебі есірткілік заттың әсерінен ағзада уақыт- Кофеин жауап реакция-
ша туындаған жағымды әсерді ұзаққа созуға деген әрекетке сының жылдамдығына
байланысты. қалай әсер етеді?
Сызғышты ұстап алу ре-
акциясының жылдам-
1-ТАПСЫРМА. Темекі шегудің салдары туралы көптеген зерттеулер жүр-
гізілген. Графикте шегілген темекі саны мен өкпе қатерлі ісігіне шалдығудан дығын қалыпты жағдай-
қайтыс болу деңгейі көрсетілген. Осы графикке талдау жаса. да өлше. Осы оқушының
сызғышты ұстап алу реак-
циясының жылдамдығын
Есірткілік заттар бір кесе кофе ішкеннен
кейінгі нәтижесімен са-
Есірткілік заттар дегеніміз ағзада өзгерістер туындататын лыстырып, қорытынды
химиялық заттар болып табылады. Оларға дәрілік препараттар- жаса.
мен қоса жағымды әсер беретін заттар жатады. Есірткілік зат-
тарды ауырсынуды басатын депрессанттар және стимуляторлар % 25 Ер адам
деген топтарға бөлуге болады. Есірткілік заттар ағзаға жүйке 20 Әйел адам
импульсінің берілуі мен жауап реакциясы, мінез-құлыққа әсер 15
ету арқылы өзгерістер енгізеді. 10
Стимуляторлардың бір мысалы-кофе. Құрамында кофеин
5
болатын шай, сусындар да жатады. Олар бір нейроннан екінші
0
нейронға сигналдың өтуін жылдамдату арқылы тыныс алу, Темекі <5 күн 5-14 күн 15-24 күн >25 күн
шекпейтін
адам
жүректің соғу жиілігін арттырады. Стимуляторлардың барлығы Темекі шегу ұзақтығы/күндер
мидағы сүйсіну орталығына тікелей әсер ететіндіктен адамда ▲ Өкпе қатерлі
эйфория пайда болады. Импульс нейроннан нейронға бірнеше ісігінен қайтыс болу
рет қайталанып берілетіндіктен бұлшық еттің түйілуі пайда бо- мөлшерінің темекі
лады. Мысалы, тыныс алу бұлшық еті түйілгеннен адам тыныс шегу ұзақтығымен
байланысы
ала алмайды. Барлық стимуляторлар тәуелділік тудырады.

119