Page 117 -

7.5 Мінез-құлықтың рефлекторлық

табиғаты

Көптеген тірі
Шартсыз рефлекс ағзаларға өзінің мекен
иіс сезу, көбею, бағыт-бағдарды анықтау сияқты әрекеттер ҰСҚА
ортасына бейімделген
Шартсыз рефлекс туа бітеді. Оның орталығы жұлында ерекшеліктер тән.
орналасып, сигнал тек жауап реакциясы орындалған соң ғана Мысалы, еліктер күн
миға беріледі. Рефлекстің орындалуына ми қатыспайтындықтан салқында лақтайды,
бұл автоматты әрекет болып табылады. Мысалы, иттің сіле- және оның лағы туыла
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
кейінің етті көрген кезде бөлінуі шартсыз табиғи рефлекс бо- салысымен 5 минут
лып табылады. Шартсыз рефлекс қоршаған ортаның тұрақты ішінде орнынан тұруға
жағдайларында ағзаның тіршілігін сақтап қалуын қамтамасыз бейімделген. Туыла
салысымен орнынан
етеді. Тамақ ауыздың шырышты қабығымен жанасқанда ондағы тұрып жүгіріп, енесін
ЖОБАЛЫҚ Н
рецепторлар оны сезіп, қозу пайда болады. Осы қозу сілекей еме бастауының
безіне беріліп, сілекейдің бөлінуі басталады. Шартсыз реф- себебі неде деп
лекстер, тұқым қуалайды. Шартсыз рефлекстерге қоректену, ойлайсың?

жатады. Шартсыз рефлекстер эволюция барысында іріктеліп, ТІРЕК СӨЗДЕР:
жетілдірілген, нақты бір түрге тән, пайда болу үшін қандай да
бір шарттың болуын қажет етпейтін, ми діңі мен жұлын дең- ■ шартсыз рефлекс
гейінде жүзеге асырылатын, тұрақты рефлекс түрі. Шартсыз ■ шартты рефлекс
рефлекс түрдің тірі қалуын қамтамасыз етуге бағытталған.

1-ТАПСЫРМА. Суреттерден шартсыз рефлекс мысалдарын таңда.
ЗЕРТТЕУ
Шартты, шартсыз реф-
лекстерді қалай қалып-
тастыруға болады?
Бір оқушы қатты дыбыс-
ты қосады. Тәжірибеге
қатысушылар жарықтың
қарашықты ұлғайтуын
болдырмау үшін оң
көзін қолмен дереу жа-
бады. Дыбыс өшірілген
кезде көздерін ашады.
Бұл жаттығуды 13-15 рет
жасап көргеннен соң
дыбыс шыға қалғанда
Шартты рефлекс қарашықтың ұлғаюын

Шартты рефлекс дегеніміз туғаннан кейінгі тіршілік бары- байқауға болады. Бұл
тәжірибе барысындағы
сында қалыптасқан қылықтар. Оларды адам бір үйреніп алған қалыпты жағдайдағы
соң ойланбастан автоматты түрде жасай береді. Шартты реф- және дыбысты қосқан
лекс адамдардың түрлі әдеттер түріндегі дағдыларды үйренуде кездегі рефлекстің шарты
маңызды. Оның нәтижесінде адамда бастапқыда болмаған не болып тұр?

117