Page 118 -

1-ТАЛҚЫЛАУ. Шартты мінез-құлық жетіледі. Шартты рефлекс қағидалары жануарлар-
рефлекстерге қандай мы- ды қолға үйретуде қолданылады. Шартты рефлекс-ми арқылы
салдар келтіре аласың?
басқарылатын, ұзақ уақытты талап ететін мидан бастама ала-
тын рефлекс түрі. Шартты рефлекс жануарлардың тірі қалу
мүмкіндігін арттырады. Мысалы, құстар ашық реңді жұлды-
луы мүмкін?ЫҚ НҰСҚА
зқұрттарды жемейді. Себебі олар улы. Кейбір жұлдызқұрттар
осыны пайдаланып реңін улыларға ұқсас ашық реңге өзгертіп
бейімделген. Оның қалыптасуы үшін тітіркендіргіш әсерінің
ұзақ уақыт бойы қайталануы немесе жауап реакциясының
тұрақты қайталанып отыруы қажет. Ағзаның қоршаған орта-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
сының өзгермелі жағдайларына бейімделуін қамтамасыз ету
арқылы тіршілігін сақтап қалуға бағытталған.

2-ТАПСЫРМА. 1. Тамақты көрген кезде итте сілекейдің бөлінуі табиғи
әрекет. Орыс ғалымы Иван Павлов итке тамақ берер алдында қоңырау
соғып отырған. Нәтижесінде ит қоңыраудың дыбысын тамақтану уақы-
тымен байланыстырып алған. Сондықтан қоңырау соғылғанда иттің сілекейі
шұбыратын болған. Бірақ қоңыраудың дыбысы қалыпты жағдайда иттің
сілекейінің бөлінуіне әкелмейтіні белгілі. Бұл қандай рефлекс түріне жатады
деп ойлайсың? 2. Суреттегі рефлекс түрлерін атап, дәлелдемелер келтір.

ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР

ЖОБАЛ
1. Шартсыз рефлекстер не себептен туа пайда болады деп ойлайсың?
2. Шартты рефлекстің шартсыз рефлекстен екі негізгі айырмашылығы
неде?
3. Рефлекстердің қайсысы бір түр дарақтарының барлығына тән бо-

4. Адам күнделікті өмірінде шартты рефлекстер қалыптастыра ала
ма? Мысалдар келтір.
5. Рефлекс пен жауап реакциясының арасында қандай айыр-
машылықтар болады?
▲ Иттің рефлекстері
КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Шартты рефлекс шартсыз тітіркендіргіш арқылы
бекітіліп отырса тұрақтылығы жоғары болады. Рефлекстің шартсыз тітіркен-
ЕСІҢДЕ САҚТА! діргіш арқылы бекітілмеуінен оның тежелуі орын алып, рефлекс ұмытылады.
Ұмытылып қалған тәжірибе немесе дағды қайтадан қайталағанда қалпына
Туа қалыптасқан рефлекс- келеді. Шартты рефлекстердің тежелуіне мысалдар келтір.
тер шартсыз, туғаннан кей-
ін пайда болған дағдылар
шартты рефлекске жатады.

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?

Жануарлардың ұрпағын
сүтпен қоректендіруі,
қорғауы, құстардың ұя са-
луы инстинкт деп аталады.

118