Page 126 -

Түйіршікті орналасады. Фотосинтез барысында АТФ молекуласы және
эндоплазмалық тор Хроматин
негізгі өнім ретінде глюкоза түзіледі.
Ядро Эндоплазмалық тор (ЭПТ) тұйық қапшық тәрізді қуыс тар -
қабығы цистерналардан түзілген біржарғақшалы органелла. ЭПТ ядро
мембранасымен тұтасып жатады. ЭПТ-да түзілген нәруыз, көмір-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
су мен липидтер ядроның шұрықтары арқылы ядроға өтеді. Жа-
сушада ЭПТ-ң екі түрі бар: түйіршікті және тегіс эндоплазмалық
тор. Түйіршікті ЭПТ-ң сыртқы бетіне рибосомалар орналасады.
Ядро Рибосомада аминқышқылдардан түзілген қарапайым нәруыздар
Ядрошық шұрығы ЭПТ-ң қуысына өтіп, түрөзгерістерге ұшырайды. Олардан күр-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
▲ Ядро делі нәруыздар түзіледі. Тегіс ЭПТ-да көмірсулар мен липидтер
түзіледі. ЭПТ арқылы жасушалар арасында заттар тасымалданады
Мембранааралық және түзілген молекулалар сақталатын орын болып табылады.
Матрикс қуыс
Рибосома Гольджи жиынтығы бір-бірінің үстінде текшеленіп орна-
ДНҚ
ласқан мембраналы цистерналар және көпіршіктер (везикула)
жүйесінен түзілген. ЭПТ-да түзілген өнімдер Гольджи жиын-
тығының қуысына түсіп, түрөзгерістерге ұшырайды. Жасушадан
секрецияланатын нәруыздар мембраналық көпіршіктерге -
Ішкі Криста Сыртқы везикулаларға жинақтайды. Олар жасушадан сыртқа немесе
мембрана мембрана жасушаның ішінде тасымалданады. Везикулалар жасуша мем-
бранасымен жалғасып, оның бір бөлігіне айналады. Фермент-
▲ Митохондрия
тер жинақталған везикулалардан лизосомалар қалыптасады.
Вакуольдің сырты тонопласт деп аталатын мембранамен
Крахмал
Тилакоид түйірлері қапталған. Өсімдік жасушасында ірі орталық вакуольде болады.
Ламелла Вакуоль ішіндегі сұйықтықты жасуша шырыны деп атайды. Оның
Май
тамшы- құрамында минералды тұздар, сахароза, ферменттер, пигменттер
Грана лары және қалдық заттар болады. Судың жасушаға осмос арқылы өтуі
Рибосома Ішкі нәтижесінде тургор қысымы реттеледі. Антоциан пигменті жеміс-
ДНҚ мембрана тер, гүл күлтелеріне түс береді. Қалдық зат ретінде жинақталатын
Строма Мембранааралық
қуыс кальций оксалаты өсімдікті жануарлардың жеуінен қорғайды.
Центриоль – бір-біріне перпиндикуляр орналасқан екі
Сыртқы
мембрана түтікшеден тұратын мембранасыз органелла. Ядро бөлінген
кезде хромосомаларға бекитін бөліну шүйкесінің жіпшелерін
▲ Хлоропласт
түзеді. Жіпшелер микротүтікшелерден түзілген. Микротүтік-
шелер хромосомалар мен хроматидалардың жасушаның екі
полюсіне ажырауын жүзеге асырады.
КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА.
Жасушаны шағын зауыт
ретінде қарастыруғ?а бо- ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР
лады. Жасушадағы барлық
құрылымдар белгілі қызмет 1. Өсімдік және жануар жасушаларының құрылысы қалай ерекшеленеді?
атқарады. Бірақ олардың 2. Жануар және өсімдік жасушаларында қандай органеллаларда энер-
барлығының қызметі бір- гия синтезделеді?
бірімен байланысты бола- 3. Не себепті вакуольді «қойма» және «қоқыс» жинайтын орынмен
ды. Жасуша мен ойыншық салыстыратынын түсіндір?
шығаратын зауытты бір- 4. ЭПТ және Гольджи аппаратының қызметтері бір-бірімен қалай
бірімен салыстыру жүргіз. байланысты?

126