Page 127 -

8.2 Жасушалардың сызықтық Адам көзі көре алатын
ең кішкентай нысан-
ұлғаюын есептеу дар шамамен ұзындығы

0,1 мм болады. Оңтай-
Микроскоптың ұлғайтуы мен ажырату шегі лы жағдайларда судағы
амебаны көруге бола-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Центриольдерді жарық және электрондық микроскоптар ды. Үлғайтқыш шыны
арқылы көруге болады. Бірақ жарық микроскобы екі цен- мұндай нысандарды
триольді бір нүкте етіп көрсетеді. Ал электрондық микроскоп- анық көруге көмектесе
пен 86 000 есе ұлғайтып қарағанда олардың арасы шамамен алады, бірақ олар әлі
де кішкентай болып
0,03 мкм-ге тең. Бұл микроскоптың ажырату шегіне байланысты. көрінеді. Жасушаның
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Ажырату шегі – микроскоптың өте жақын екі нүктенің арасын микроқұрылымдарының
айырып көрсету деңгейі. Мысалы, екі жақын орналасқан ны- нақты өлшемдері қалай
сандардың ара қашықтығы 0,2 мкм-ден үлкен болса, олардың анықталады деп ойлай-
кескіні жарық микроскобымен қарап отырған адамның көзіне сың? Жауабыңды негізде
бір нүкте ретінде көрінеді. Ұлғайту – кескін мөлшерінің оның
ТІРЕК СӨЗДЕР:
шын өлшемінен неше есе үлкен екенін көрсетеді.
Жарық және электрондық микроскоптарды салыстыру ■ нысан
■ ажырату шегі
Ұлғайтуы Ажырату шегі Көрінетін ең кіші
нысанның өлшемі ■ ұлғайту
Жарық микроскобы х400 200 нм = 0,2 мкм 500 нм = 0,5 мкм ■ cызықтық ұлғайту
Электрондық х100 000 0,20 нм = 0,0002 мкм 0,5 нм = 0,0005 мкм ■ суреттің өлшемі
микроскоп
■ нысанның нақты
Жасуша құрылымдарының өлшемі
нақты өлшемін есептеу

Суреттегі немесе микрофотографиядағы кескіннің қанша ЕСІҢДЕ САҚТА!
есе ұлғайтылғаны белгілі болса, жасуша құрылымының нақты
өлшемін формуламен анықтауға болады. Микроскоптың астында
қаралатын материал ны-
Нысанның нақты өлшемі=суреттің өлшемі/сызықтық сан деп аталады. Оның
ұлғайту көзге көрінетін бейнесі
кескін болады.
Суреттің өлшемі – Image size (I)
Нысанның нақты өлшемі – Actual size (А)
Сызықтық ұлғайту – Magnification (М)
А

Суретте А таңбасымен көрсетілген жалпақ эпителий жа-
сушасының диаметрі (суретте қара сызық) сызғыш арқылы
өлшенеді. Суреттің өлшемі 16 мм. Суреттегі кескін 400 есе
ұлғайтылған. Жасушаның нақты өлшемін анықтау қажет. В
А=I/M=16мм/400=16000мкм/400=40 мкм.

Микрофотографиялық кескін мен
▲ Ауыз қуысындағы
суреттердің сызықтық ұлғаюын есептеу жалпақ эпителий
жасушалары (х400)

127