Page 129 -

8.3 Жасушалық айналым кезеңдері

Ішектің эпителий
жасушалары 10 сағат,
Жасушалық айналымның кезеңдері тамырдың меристема
жасушалары 20 сағат
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Аналық жасушаның бөлінуі нәтижесінде пайда болған жас сайын бөлінеді. Әр жа-
жасушаның келесі бөлінгенге дейінгі тіршілігі жасушалық суша бөлінгенде жаңа
айналым деп аталады. Эукариоттық жасушаның жасушалық екі жасуша түзіледі.
айналымында үш негізгі кезең бар: интерфаза, митоз және Жас жасуша әрі қарай
цитокинез. Интерфаза жасушаның екі бөлінуінің арасындағы қандай өзгерістерге
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ұшырауы мүмкін?
аралық кезең. Осы кезең барысында жасуша өседі, мөлшері
артады. Бөлінуге даярлану барысында ядродағы хромосомалар ТІРЕК СӨЗДЕР:
екі еселенеді. Митоз кезеңінде ядро бөлінеді және ДНҚ тең
бөлінеді. Цитокенез кезеңінде цитоплазма мен оның органел- ■ жасушалық айналым
лалары екі жас жасушаға тең бөлінеді. ■ интерфаза
■ митоз
1-ТАПСЫРМА. «Жасушалық айналымның кезеңдері» суретінде жасуша
ядросы мен цитоплазмасында байқалатын өзгерістерді анықта. ■ репликация
■ цитокинез
Интерфаза
Жасушалық айналым уақытының 80%-н жасуша интерфаза
кезеңінде өткізеді. Ал жасушалары мүлдем бөлінбейтін жүйке
және бұлшық ет ұлпаларының жасушалары тыныштық күйге
G сатысына өтеді. Интерфаза үш сатыда өтеді: G , S және G .
0 1 2
Өсудің бірінші фазасында (G ) жасушада органеллалар син- Цитокинез
1 Митоз
тезделеді, ЭПТ дамиды, митохондрия мен хлоропластар екіге
бөлінеді. Жасушада зат алмасу қарқынды жүреді, нәруыздар, Интерфаза
көмірсулар, липидтер синтезделеді. Жасушаның мөлшері екі есе
артады. Синтез сатысына қажетті нуклеотидтер жинақталады
Синтез фазасында (S) ядрода ДНҚ молекуласы екі еселенеді
(репликация). Әр ДНҚ молекуласы өзінің дәл көшірмесін түзеді.
АТФ синтезі жүреді. Өсудің екінші фазасы (G ) жасуша қарқынды
2 ▲ Жасушалық айналым
өседі. Нәруыздар, ферменттер синтезделеді. Митохондрия мен кезеңдері
хлоропластар бөлінеді. АТФ синтезі қарқынды жүреді.

Интерфаза кезеңінде хромосомаларда

болатын өзгерістер
Хромосомалар саны әр түр өкілдері жасушаларында тұрақты СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
болады. Жасушалық айналымның бірінші өсу сатысында G әр
1 Жасушаның жасушалық
хромосома бір хроматидадан тұрады. Интерфазаның синтез айналымының келесі ке-
сатысында S ДНҚ молекуласы өзінің дәл көшірмесін түзеді. Бұл зеңдерге өтуі арнайы
үдеріс ДНҚ репликациясы деп аталады. Репликация үдерісінің циклин нәруыздары ар-
қылы бақыланады.

129