Page 128 -

1-ТАЛҚЫЛАУ. Астронавт Альвеола ммен капилляр
ғалымдар аспан әлемін суретінде берілген АВ сызығының Б
зерттеп, планеталар мен нақты өлшемі 1,5 мкм. Сызғышпен
жұлдыздардың өлшем-
дерін анықтайды. Егер суреттің өлшемі анықталады. Оның А
жасушаның микрофото- мәні 12 мм. Суреттің сызықтық
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
графиялық кескінінің неше ұлғаюын анықтау қажет. А=I/
есе ұлғайтылып түсірілгені M=12мм/1,5 км=12000мкм/1,5км 10 мкм
белгілі болса, оның барлық =8000 ▲ Өсімдік тозаңының
құрылымдарының нақты микросуреті
өлшемін анықтау мүмкін Жауабы: х8000 H
бе? Жауабыңды түсіндір. Кейбір микро- A
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
фотографияларда B
Капилляр масштабты сызық
G C
А беріледі және оның
Альвеола қасында санмен
нақты өлшем көр-
сетіледі. Өсімдік
В тозаңының микро-
Эритроцит
фотографиясын-
▲ Альвеола мен капилляр да нақты өлшем

10 мкм. Алдымен
ЕСІҢДЕ САҚТА!
суреттің ұлғаюын
Нысанның нақты өл- анықтау қажет. F D
шемі – жасуша мен оның Масштабты сы- E
құрылымдарының табиғи зықтың ұзындығын 4 мкм
өлшемі.
Суреттің өлшемі – сурет- сызғышпен өлшеп, суреттің өлшемін анықтайды.
тегі, микрофотография дағы М=I/А=11мм/10мкм=11000мкм/10мкм=1100
кескіннің өлшемі. Оны сыз- Х және Y сызығымен көрсетілген тозаңның диаметрін
ғышпен өлшейді және мил- анықтау қажет.
лиметр өлшемімен көрсе- А=I/M=26мм/1100=26000мкм/1100=23,63мкм=23,6мкм
теді. Мысалы, эритроциттің
нақты өлшемі 7 мкм. Ал
бірнеше есе ұлғайтылған 1-ТАПСЫРМА. Жануар жасушасының жарық микроскобы арқылы көрі-
суреттегі өлшемі 50 мм нетін құрылымдарын анықта және ата. 2. Жасушаның сызықтық ұлғаюын
болуы мүмкін. және жасушаның ұзындығын анықта.
ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР

1. Суреттің өлшемінің оның нақты өлшемінен үлкен болуының маңы-
зы қандай?
2. Адам көзі көре алатын ең ұсақ нысанның өлшемі қандай болады?
3. Не себепті жасушаның құрылымдарын өлшеуге микрометр мен
нанометр өлшем бірліктері қолданылады?

КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Электрондық микроскоппен көруге болатын жасу-
шадағы құрылымдарды анықта.

128