Page 155 -

жасайды. Бірақ никотин, героин, алкоголь сияқты есірткілік зат- ЕСІҢДЕ САҚТА!
тар, дәрілік препараттар мен вирустар ұрық қанына өте алады.
Ұрықжолдас кіндік арқылы
Иммунитетке жауапты жасушаларды ұрыққа өткізіп, ұрықтың ана мен ұрықтың арасын-
дамуына қажетті гормондарды бөледі. Бала туылғаннан кейін дағы қоректік заттармен
ұрықжолдас ағзадан шығарылады. қоса зат алмасудың соңғы
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
өнімдерінің алмасуын
3-ТАПСЫРМА. Ұрықжолдастың өз қызметін атқаруға деген бейім- қамтамасыз етеді.
делушіліктерін сипатта.
1-ТАЛҚЫЛАУ. Сызба-
Эмбриондық дамудың кезеңдері да бөлшектенудің 6-шы
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
күнінде бластомер қуы-
Ұрықтанудан кейін түзілген зиготаның дамып, ұрыққа ай- сында жаңадан пайда
налуын эмбриондық даму дейміз. Алдымен зиготаның бөл- болған жасушалар көк
шектенуі жүреді. Ұрықтанғаннан кейін шамамен 30 сағатта түспен көрсетілген. Бұл
алғашқы бөлшектенуі, яғни екі бластомерлі кезеңі аяқталады. жасушалардың бастапқы
Олар өспейтін, тек бөлшектенетін жасушалар болып табылады. бластомерлер жасуша-
Келесі 30 сағатта 4 бластомер жасушасы пайда болады. 72 сағат ларынан айырмашылығы
неде?
өткеннен соң үшінші рет бөлшектену жүріп, бастапқыдан ұсақ
бластомерлер дамиды. Бөлшектену 16-32 жасушаға айналғанда
морула қалыптасады. Бұл 4-6 - күндерге сай келеді. Осы кезде
морула жатырға өтеді. Моруладағы бластомер жасушалары-
ның ары қарай бөлшектенуінен бластоциста қалыптасады. Бұл
кездегі бластомер жасушаларының сыртқы қабатқа орнала- Ооцит
суынан жасушалардың іші қуыс бір қабаты пайда болады. Осы
қуысты бластоцель деп атайды. Болашақта бұл қуыс ауыздың
Ұрықтану
бастамасын береді. Алғашқы түзілген жасушалардың сыртқы
қабатқа, ал одан кейін пайда болған жасушалардың ішкі қуысқа
қарай ығысуынан бластоциста дамиды. Бластоциста дегеніміз 1-күн
– моруладағы жасушалармен қоршалған жаңа жасушалардан
Оплодотворение
тұратын бірқабатты ұрық жапырақшасы. Оны бластула деп те
атайды. Осы уақытта бластоциста жатыр қабырғасына бекінеді.
Зигота 2-күн
Моруладағы бластомерлердің жатыр қабырғасына бекінуін
имплантация деп атайды. Оның сыртқы қабатындағы жасуша- Бірінші
лардан ұрықжолдас дамиды да, ішкі жасушалары эмбрионға бөлшектену
айналады. Сондықтан бластоциста кезеңінде жаңадан түзіл- 2-күн
ген жасушалар адам ағзасының негізін құрайтын жасушалар
4 жасушалы
тобы болып табылады. Жатыр қабырғасына бекінген кезден бластомер 5-күн
бастап эмбрион ұрықжолдастың көмегімен қоректеніп, тыныс
Морула
ала бастайды. Келесі кезеңде гаструляция немесе бірқабатты
бластоцистадан үш қабатты ұрық жапырақшасының қалып-
тасуы жүреді. Бұл кезең гаструла деп аталады. Бластоциста
жасушаларының үш қабатқа жіктеліп орналасуынан үш қабат-
ты эмбрион пайда болады. Оның сыртқы қабаты эктодерма, 6-день
ортаңғысы мезодерма ал ішкісі энтодерма деп аталады. Эк- Бластоциста
тодерма ең алғаш дамыған жасушалар, ал энтодерма – одан ▲ Бөлшектену кезеңі

155