Page 210 -

Адам экожүйедегі 13.5 Қоректік тізбек. Қоректік тор
қоректік тізбектің
бір бөлігі болып
табыла ма? Қоректік тізбек және трофикалық деңгейлер
Жауабыңды түсіндір.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Алдыңғы ағза келесі ағзаның қорегі болып табылатын қаты-
ТІРЕК СӨЗДЕР: насты көрсететін сызықтық тізбек қоректік тізбек деп аталады.
Қоректік тізбектің деңгейлері трофикалық деңгейлер түзеді.
■ детритофаг
Ол энергия көзінен (жарық) ағзаға жеткенге дейін неше рет
■ трофикалық деңгей тасымалданатынын көрсетеді. Қоректік тізбекте зат пен энергия
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ детриттік және продуценттерден бастап келесі трофикалық деңгейлерге өтеді.
жайылымдық қоректік Қоректік тізбектегі ағзалар қоректі алу тәсіліне байланысты
тізбектер
бірнеше топтарға бөлінеді. Экожүйе биоценозында органи-
■ қоректік тор калық затты автотрофты ағзалар - продуценттер (түзушілер)
бірінші трофикалық деңгейде түзеді. Консументтер ағзаларына
қажетті энергия мен органикалық затты қорегі арқылы алатын
гетеротрофтар. Өсімдікқоректі консументтер (біте, шегіртке,
кенгуру, піл) бірінші реттік консументтер. Олар екінші тро-
фикалық деңгейді түзеді. Үшінші
трофикалық деңгейде етпен қо- Төртінші Бесінші
ректенетін жыртқыштар - екінші реттік трофикалық
консумент деңгей
Жүзім жапырақтары реттік консументтер (адам, жол-
барыс, инелік, қаңқыз) түзеді. Үшінші Төртінші
Үшінші, төртінші реттік консу- реттік трофикалық
менттер жыртқыштармен қо- консумент деңгей
ректенетін жыртқыштар. Бұлар Екінші Үшінші
реттік трофикалық
төртінші трофикалық деңгейдегі
консумент деңгей
Жалаңаш шырыш ағзалар. Детритофагтар – өлек- Бірінші Екінші
семен қоректенетіндер (шаян, реттік трофикалық
консумент деңгей
шұбалшаң, өлексежегіш қоңы-
Продуцент Бірінші
здар) мен ыдыратушылар (са- трофикалық
профиттер: мукор, пеницилл) деңгей
ағзалардың өлекселерін, өсімдік
қалдықтарын ыдырататын реду- ▲ Қоректік тізбек және
оның құрылымы.
центтер.
Шауқарға

Жайылымдық және детриттік қоректік тізбектер

Құрлықта және суда жайылымдық тізбек фотосинтездейтін
жасыл өсімдіктерден басталады. Бұл қоректік тізбекте ыды-
ратушы микроағзалар болмайды. Детриттік қоректік тізбек
Қырғи өлі органикалық заттардан басталады. Негізгі энергия көзі –
детрит. Тізбек сапрофит ағзалардан басталады. Бұл тізбекте
▲ Жайылымдық
қоректік тізбек органикалық зат тиімді пайдаланылады және аз шығындалады.

210