Page 208 -

13.4 Популяция санының өзгеру

себептері. Жыртқыш-құрбан

қарым-қатынасы

ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Көктемде масаларға
қарсы жүргізілетін Популяция санының ырғақты өзгерістері
улау жұмыстары
инеліктер Жыртқыш пен оның құрбаны болып табылатын түрдің по-
популяциясы санына пуляциялары бір-бірінің санына тура әсер етеді. Қыста қояндар
әсер ете ме? Бұл Канадалық сілеусін қорегінің негізгі бөлігі болып табылады.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
кейінгі жылдары
масалар мен Графикте 1845 жылдан бастап 1937 жылға дейінгі жүргізілген
инеліктердің санына зерттеу нәтижесі көрсетілген. Қояндар популяциясының саны
қалай әсер етуі әр 10 жыл сайын өзгерген. Сілеусін популяциясының саны
мүмкін? оның қорегіне тәуелді болғандықтан, олардың да саны ізін-
ше өзгеріп отырған. Екі популяция санындағы циклді өзгері-
стердің бірнеше рет қайталанып отыруы олардың бір-бірінің
ТІРЕК СӨЗДЕР:
санына әсер ететіндерін нақты көрсетеді. Популяция санының
ауытқуы үнемі қайталанып отырса бұл популяция санының
■ популяция санының
ырғақты өзгерісі циклді өзгерістері деп аталады. Кейбір ұсақ жануарлардың
(саршұнақ) саны 3-4 жылда, ал құстардың (бөдене) саны 9-11
■ жыртқыш популяциясы
жылда ырғақты өзгеріп отырады.
■ құрбан популяциясы
140
Даралар саны, дана 100 қоян
120
80
60
Жыртқыш және 40 сілеусін
20
құрбан популяциясы
санының ырғақты 1845 1855 1865 1875 1885 1895 1905 1915 1925
Уақыт, жыл
өзгерістері ▲
Жыртқыш-құрбан қатынасын зерттеу
Популяциядағы даралар саны Қоян қашып
1
құрбан
Жыртқыш пен құрбан популяциялары санының өзгеруінің
үлгірді
3
себебі – құрбанның популяциясына қорек жеткілікті болды.
Олар көп ұрпақ әкеліп, сандары артты.
3 қоян
1. Қорегінің санының артуы жыртқыштар ұрпағының ар-
желінді
жыртқыш
туына әсер етеді. 2
4
5
2. Жыртқыштар саны артқандықтан, құрбандар саны кеміді.
Қоян қашып 3. Құрбан саны кемігендіктен, жыртқыштар арасында қорек
үлгірді
үшін бәсеке артып, сандары азайды.
Уақыт
4. Жыртқыштар саны азайғандықтан, құрбандар тез кө-
3 қоян бейіп, сандары артты. Популяция санының ырғақты өзгерісі
желінді қайталанып отырады.
208