Page 8 -

1.1 Көмірсулардың биологиялық

рөлі

Ағза көмірсуларды
қалай пайдаланады?
Көмірсудың қасиеттері
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Көмірсуларға құрамындағы көміртектің бір атомына сутектің
ТІРЕК СӨЗДЕР:
екі атомы мен оттектің бір атомы сай келетін органикалық зат-
■ көмірсулар тар жатады. Жалпы формуласы (CH O) . Олардың ішіндегі көп
2 n
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ глюкоза таралғаны суда жақсы еритін тәтті, иіссіз глюкоза мен фруктоза
■ энергия көзі (C H O ). Глюкоза мономер болғандықтан капилляр арқылы
6
6
12
оңай тасымалданады. Екі глюкоза молекуласының арасында су
■ глюкоза
бөліну арқылы гликозидтік байланыс орнап, күрделі көмірсу
■ АТФ
түзіледі. Бұл байланыстың бұзылуынан су бөлініп гидролиз
жүреді. Көмірсуларға крахмал, целлюлоза, гликоген, хитин
жатады. Крахмал суық суда ерімейді, дәмсіз, иіссіз. Жылы суда
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
бөртіп, крахмалдың коллоидты ерітіндісі – сілемейге айналады.
Ақ нан жасауда қолда-
нылатын ұнды өндірудің 1-ТАЛҚЫЛАУ. Неліктен жасушаларда энергия қоры крахмал немесе гли-
заманауи технологиялық коген түрінде сақталады?
үдерістері барысында дән-
1-ТАПСЫРМА. Неліктен жасушаларда энергия қоры крахмал немесе гли-
ді дақылдың құрамындағы
коген түрінде сақталады?
Е, В дәрумендері мен каль-
ций, темір, калий, хром,
Целлюлоза
фосфор, мырыш, магний
және кобальттың 50–85
%-ы жоғалады екен. Дән-
ді дақылдардың сыртында Өсімдік
болатын фитин қышқылы жасушасы
кейбір адамдарда асқоры-
тудың бұзылуына әкеледі. Целлюлоза
Сондықтан күрішті пісіру- талшықтары
ден 1 күн бұрын суға салып Целлюлоза
қою дұрыс. молекулаларының Макрофибрилдер

тізбегі

Жасуша қабырғасын
құраушы целлюлоза
молекулалары ▲ Микрофибрилл

Көмірсулардың қызметтері

ЕСІҢДЕ САҚТА! Пектин мен целлюлоза берік талшық түзіп өсімдіктердің, хи-
тин бунақденелілердің экзоқаңқасы мен саңырауқұлақ жасуша-
1 моль көмірсу ыдыраған- сы қабырғасын құрайды. Жасуша мембранасында нәруыздармен
да 38 кДж энергия бөлініп
шығады. және липидтермен байланысып, рецепторлық қызмет атқарады.

8