Page 9 -

Өсімдіктерде крахмал, жануарларда гликоген түрінде энер- ЗЕРТТЕУ.
гия қоры сақталады. Крахмал тұқымның өнуіне жұмсалады. Калория дегеніміз не?
Жасушалық тыныс алудың негізгі субстраты. Қарапайым Калория дегеніміз – 1 г
0
молекула глюкоза түріндегі ең қолжетімді энергия көзі. Глю- суды 10 С-қа қыздыруға
коза молекуласының тотығуының нәтижесінде АТФ түріндегі жұмсалатын энергия
мөлшері.
Аэробты катаболизмде реакциялар оттектің қатысуымен жүреді. ҰСҚА
энергия бөлініп шығады. Бұл молекуланың мөлшері кішкентай
Жанып жатқан тағам
болғандықтан жасушаның кез келген бөлігіне емін-еркін өте
өнімінен бөлінген жылу
алады. Сонымен қатар АТФ суда жақсы еритіндіктен гидро-
құтыдағы суды қыз-
дырады. Судың тем-
лизге ұшырайды. АТФ гидролизінен көп мөлшерде энергия
пературасын өлшеу
босап шығады. Сол себепті АTФ молекуласы түріндегі энергия
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
арқылы тағамның бөліп
жасуша органеллалары үшін ең қолжетімді энергиялық мо-
шығарған энергиясының
лекула болып табылады. Әртүрлі органикалық полимерлердің
мөлшерін болжауға бо-
ыдырауынан босаған энергия тек АТФ түрінде сақталады. АТФ
лады. Нысанның кинети-
калық энергиясы өзгер-
жасушалық тыныс алудың нәтижесінде түзіледі. АТФ түзілудің
ЖОБАЛЫҚ Н
генде энергия басқа ны-
анаэробтық және аэробтық екі түрлі жолы бар. Анаэробтық ка-
таболиз кезінде биохимиялық реакцияларға оттек қатыспайды.
сыртқа бөлініп шығады.
Энергия суға сіңіріледі.
Оттектің жасушаларға қажетті мөлшерде тұрақты жеткізілуі ағ- санға өтіп немесе одан
Отпен жұмыс істегенде
заның энергиямен уақытылы қамтамасыз етілуіне көмектеседі. қауіпсіздік ережелерін
сақта!
2-ТАЛҚЫЛАУ. Ағзаға энергия қажет болғанда жасуша ең алдымен глюко- Жаңғақ, тоқаш сияқты
заны, одан кейін липидтерді, ең соңында нәруыз дарды ыдырата бастайды. әртүрлі тағам өнімдерін
Неліктен глюкоза ең қолжетімді энергия көзі болып табылады? жағып, судың көмегімен
бөлініп шыққан жылуды
ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР өлшеп, өнімнің калори-
ясын анықта. Ол үшін су
құйылған құтыға көмір-
1. Құрамында дәнді дақылдары болатын өнімдерді тағамға қолдану су үлгілерін салып, шам-
пайдалы екені белгілі. Бірақ ағзада оларды ыдырататын ферменттер ның көмегімен жақ. Құты
болмайды. Сонда осы көмірсуларды, мысалы, целлюлозаны ағза түбіне құйылған судың
қалай сіңіреді?
бастапқы және соңғы
2. Адамда гликогеннің ыдырап, жаңадан түзілуінің себептері неде? температурасын салы-
стыру арқылы бөлінген
3. Нан мен кәмпиттің екеуі де көмірсулардан тұрады. Олардың дәмінің
әртүрлі болуының себебі неде деп ойлайсың? жылуды есепте.
1. Басқаларына қараған-
да қай өнімнің жанғанда
КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Көптеген адамдар артық салмақтан арылу үшін температурасы жоғары-
физикалық жүктеме мөлшерін арттырып, күнделікті қолданатын калория лайды?
мөлшерін азайтады. Аптасына 0,5-0,7 кг салмақ тастау үшін күніне калорий 2. Қалай ойлайсың, ағза
мөлшерін 500-750-ге азайту дұрыс болып саналады. Құрамында май мөл- өзіне қажетті энергия-
шері аз диетаға қарағанда, көмірсу мөлшері төмен диета арқылы салмақты ны осы екі өнімнің қай-
тез тастауға болады. Бірақ көптеген зерттеулер құрамында көмірсуы аз бо- сысынан тез бөліп ала
латын диеталардың шамамен 12 айдан соң салмақ тастаудағы тиімділігінің алады?
кеми түсетінін көрсеткен. Оның орнына құрамында нәруыз бен майы бар
диета түрі тиімді болып табылады. Бұның себебін түсіндір.

9