Page 12 -

1.3 Липидтер

Судың полярлы
молекула екені белгілі. Липидтің түрлері
Ал липидтердің
полярлылығы туралы Липидтер табиғатта майлар, сұйық майлар, гормондар,
сұйықтық, сумен ара-БАЛЫҚ НҰСҚА
не айтуға болады? балауыз, фосфолипид, триглицерид түрінде кездеседі. Май-
лар, яғни, триглицеридтер – 3 май қышқылының глицеринмен
қосылысы. Олар конденсация реакциясының нәтижесінде
түзіледі. Триглицерид құрамындағы 1 май қышқылы фосфат
ТІРЕК СӨЗДЕР:
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
молекуласымен алмастырылғанда фосфолипидке айналады.
■ липид Оның құрамындағы фосфаттар суды өзіне тартатындықтан, май
■ фосфолипид қышқылдары сулы ортада мицелий түзіп, домалақтанады. Май
қышқылының домалақтанған басы – гидрофильді, ал екінші
■ триглицерид
ұзын жағы – гидрофобты. Сондықтан мембрана полярлы бо-
■ балауыз
лып, заттарды өткізбейтін таңдамалы өткізгіштік қасиетке ие.

ЗЕРТТЕУ
Май қышқылы
Липид үлгілерін салыс- Сыртқы орта
тырып, олардың күй- Гидрофильді
лерін сипатта. Липид үл-
гілерін қандай тірі ағза- басы
лардан табуға болады?
Фосфолипид
қабаты
Гидрофобты
1-ТАПСЫРМА. Липид- құйрығы
тердің қасиеттерін зертте.
1. Липидтердің ерігішті- Цитоплазма
гі: сұйық майлы су,
бензин, тұз және тұз
қышқылы ерітінділері- ▲ Мембранадағы фосфолипид қабаты
ЖО
не ерітіп көр.
2. Майлардың эмульсия- Барлық липидтер ферменттердің әсерінен судың бөлінуімен
лануы: майды жуғыш жүретін гидролиз реакциясы арқылы ыдырайды.

ластырып шайқап Липидтердің қасиеттері
бақыла.
3. Липидтердің мөлдірлі- Ерігіштігі: липидтер суда ерімейді, тек органикалық еріткіштер-
гі: майды қағазға тамы- де жақсы ериді. Сондықтан олар гидрофобты болып табылады.
зып көр. Ол су сияқты
буланып, кеуіп кет- Тығыздығы: сұйық майдың тығыздығы көптеген тағам өнім-
пейді. Бұл – олардың дерінің тығыздығынан төмен. Сондықтан азық-түлік өнімдерінің
«майлық» қасиеті. тығыздығын анықтау арқылы ондағы липидтердің мөлшерін
4. Липидтердің поляр- болжауға болады.
лығы: липидтерді по- Электрөткізгіштігі: сумен салыстырғанда липидтердің элек-
лярлы, полярлы емес
еріткіштерде ерітіп трөткізгіштігі өте төмен. Олардың меншікті электрөткізгіштігі
көріп бақыла. концентрациясы артқан сайын кемиді.

12