Page 31 -

Жер шарында үлкен 2 сейсмикалық белдеу қалыптасқан: География
1) Тынық мұхитындағы «Отты шеңбер»; Ключи Катмай
2) Жерорта теңізі-Гималай сейсмикалық белдеуі. шоқысы Рейнир
«Отты шеңбер» белдеуі Фудзияма Сент-Хеленс
Ұзақ даму тарихы бар Тынық мұхит тақтасы өте күрделі Мауна-Лоа Попокатепетль
құрылымдардан тұрады. Мұхиттық тақтаның көршілес Пинатубо Паган Эль-Чичональ
жатқан материктік тақталармен түйіскен жері мұхит та- Майон Синевит Руис
textbooks nis edu kz
банының өтпелі аймақтарына сәйкес келеді. Бұл бөлік Котопахи
терең мұхит шұңғымаларынан, аралдар доғасынан, шеткі Антофалья
теңіздердің қазаншұңқырларынан тұрады. Аралдар доғасы Тупунгато
мұхит түбінен атқылаған жанартаулардан пайда болған. Ол Таравера
Тынық мұхит жағалауларында «Отты шеңбер» деп аталатын
жанартаулар жүйесін құрайды. Бұл белдеуде 452 белсенді жанар- Эребус
тау орналасқан. Жер сілкіністердің 80 пайызы осы аймақта болады.
Жерорта теңізі-Гималай белдеуі Тақталардың шегарасы
Жерорта теңізі-Гималай белдеуі Жерорта теңізінің батыс жағалау- Жанартау
ларынан басталып, ендік бойымен Шығыс Азияға дейінгі аралықта Ә. Тынық мұхиттық «Отты шеңбер»
созылып жатады. Атап айтқанда, Пиреней, Апеннин, Балқан, Альпі,
Карпат, Қырым, Кавказ, Памир, Иран, Ауғанстан, Орталық Азия,
Бирма, Индонезия және т. б. жерлерді қамтиды. Жалпы, дүниежүзі СЕНІҢ КЕЗЕГІҢ!
бойынша жер сілкіністерінің 21%-ы осы белдеуде болады. Жер сіл- 1. Тектоника ғылымы нені
кіну әрекеттері жоғарыда аталған сейсмикалық қос белдеуден басқа зерттейді?
да жеке аймақтарда, яғни Тянь-Шаньда, Моңғолия мен Қытайдың 2. Тектоникалық қозғалысқа
таулы аймақтарында, Байкал маңайында, Африкадағы Ұлы көлдер әсер ететін күштерді
ата. (Қажет болса, өткен
маңайында және т. б. аудандарда байқалады. сабақтағы ақпаратты қара.)

3. Осы сабақтағы барлық
С О Л Т ҮС Т І К МҰЗ Д Ы МҰХ И Т
жаңа терминдерді жаз.
Алдымен оларды өз
сөзіңмен түсіндір, одан
кейін сөздікті қолдан.

Е У Р А З И Я 4. Ә суретіне қарап,
тақталардың
қозғалуынан қалыптасқан
А Т ЛА НТ М Ұ ХИТЫ А Ф Р И К А Үндістан ТЫНЫ Қ М Ұ ХИТ 5. Кескін картаға тақталар
ландшафтарды ата.
А льпі
Гималай
шегарасын түсіріп, сол
аймақта қалыптасқан жер
бедерлерін бояп көрсет.

6. «Отты шеңбер» картасын
пайдаланып, сұрақтарға
ҮН ДІ МҰХ И Т Ы
жауап бер.
6.1 «Отты шеңберге» кіретін
АУСТРА ЛИЯ
тақталарды ата.
6.2 «Отты шеңбердің» пайда
болуын түсіндір.
Б. Жерорта теңізі-Гималай белдеуі
6.3 Осы аймақта орналасқан
10 ірі жанартауды көрсет.
7. Жерорта теңізі-Гималай
белдеуінде қандай елдер
орналасқанын анықта.
31