Page 36 -

3.2. Атмосфера

Атмосфераның құрамы

Атмосфера (грек тілінде «atmos» – бу,
Біз не үйренеміз? «spharia» – шар) – жердің ауа қабығы. Атмос-
фера – ауа, химиялық қоспалар мен су буынан
textbooks nis edu kz
Бұл тарауда: тұратын күрделі жүйе. Белгіленген үстіңгі шегара-
сы болмайды, сондықтан оның төменгі шегарасы
✔ атмосфераның құрамы мен құрылымын; жердің өзі болса, үстіңгі шегарасын шартты түрде
✔ «ауа райы» ұғымын; 3000 км деп болжайды. «Атмосфера» тарауынан
✔ жекелеген метеорологиялық элемент- атмосфера құрамы мен қабаттарын, атмосфера-
терді (қысым, бұлттылық, температура, дағы құбылыстарды, ауа райы мен табиғат көрініс-
жел, жауын-шашын, ылғалдылық) терін, табиғатты зерттеу мен ауа райын болжауды
сипаттауды; үйренесің.
✔ жекелеген метеорологиялық Жер атмосферасында ауа райының түрлі
элементтерді өлшеу, тіркеу, есептеуді құбылыстары кездеседі. Жергілікті деңгейде біз
және олардың қолданылу аясын атауды; ұйытқыған желді бірнеше минут бойы сезіне ала-
✔ жекелеген метеорологиялық мыз. Ал жаһандық деңгейде жергілікті климат пен
элементтердің көрсеткіштері ауа райы үлкен тропиктік ауа массаларына бай-
бойынша синоптикалық графикалық ланысты. Ауа райы үнемі қозғалыста болады, ол
материалдарды жасауды білетін атмосфераның ауа ағымдарымен қозғалып, үнемі
боласың. өзгеріп отырады.

A1 A2
Жердің алғашқы атмосферасын сутек және гелий
газдары құраған. Кейін жанартау атқылауы арқылы Жер
қойнауынан атмосфераға азот, аммиак, метан, су буы,
СО және СО газдары бөлінді.
2

Жерде тіршілік пайда болған кезден бастап
өсімдіктер атмосфера құрамын фотосинтез
үдерісі арқылы өзгерте бастады.

Қазіргі атмосфера құрамының көп бөлігін азот пен оттек
Экзосфера құраса, ал қалған аз пайызын басқа газдар құрайды.
Газдарға аргон, көмірқышқыл газы, криптон, ксе-
Термосфера нон, неон, гелий және сутек жатады. Аталған газдар-
дың ішінде аргон газы басым болады. Атмосферадағы
600 км
аталған газдардың пропорционалдығы өзгерсе, ауа
Мезосфера райымен бірге жердегі тіршілік те өзгеруі мүмкін.
A3
Стратосфера
85 км
Озон қабаты
азот – 78%
Тропосфера оттек – 21%
инертті газдар – 1%
50 км

100 км биіктікке дейінгі ауа құрамы
25 км

Атмосфера бір-біріне ұқсамайтын 5 қабаттан тұрады.
Олардың әрқайсысы өзінің температуралық және қысым
10 км Атмосфера қабаттары қасиеттеріне ие.
36