Page 67 -

1-күрделі тапсырма
Сендер білесіңдер ме?
Өз кристалдарыңды өсіріңдер! ХИМИЯ
• Натрий хлоридінің кристалдарын жылы суы бар банкаға са-
textbooks nis edu kz
лыңдар. Сөйтіп, кристалдар еруін тоқтатқанша араластырыңдар. Кристалдарды «ұрық» кристал-
дарды (кристалдау орталығы)
Қаныққан ерітінді алынады.
пайдаланып, ерітіндіден өсіру-
• Тұз ерітіндісін сүзіп алып, таза банкаға құйыңдар.
ге болады. Микрочиптер жа-
• Түртпе (затравка) ретінде ыдысқа натрий хлоридінің жіптегі кри-
сауда қолданылатын кремний
сталдарын салыңдар.
блоктарды осындай жолмен
• Банканың бетін 1–3 күн ашық қалдырыңдар. Егер барлығы дұрыс
алады. Бұл әдісті ұзын, өзек-
жасалса, онда текше пішінді әдемі кристалл аласыңдар.
тәрізді көміртекті нанотүтік-
Зерттеңдер шелер немесе кремнийден
Химиялық реакция нәтижесінде кристалдарды қалай алуға бола- нанотүтікшелер алуда қолда-
ды? Бұл тәжірибеде кальций хлоридінің ерітіндісінен ғаныш (гипс) нуға болады. Мұндай нанома-
микрокристалдарын қалай алуға болатынын білесіңдер. териалдардың ерекше өткізгіш
• Ол үшін кальций хлоридінің ерітіндісінен сынауыққа тамызыңдар. қасиеттері бар. Олар оптика
• Оған бір тамшы сұйылтылған күкірт қышқылын қосыңдар. Жай- мен электрониканың көптеген
лап құрғатып алмай суалтыңдар. салаларында қолданылады.
• Ол үшін сынауықты ұстағыш арқылы жалыннан жоғарырақ
ұстаңдар.
• Салқындаған соң микроскоп арқылы ғаныштың ине тәрізді кри-
сталдарын CaSO •2H O қараңдар.
4 2
2-күрделі тапсырма
Аса қаныққан ерітінді кристалданған кездегі
температураның өзгеруін зерттеңдер. Бұл
үдерісті қолға немесе аяққа арналған жылытқыш
жасау үшін қалай қолдануға болады?
Тапсырма
Кристалдағы қайталанатын өрнек моделін
жасаңдар. Мысал ретінде алмазды немесе
мұзды алуға болады. Қар қиыршығына ұқсайтын
гексагональды пішінді байқадыңдар ма?

Орындаңдар

1. Кристалдар қайда және қалай қолданылатынын зерттеңдер.
2. Кристалдарды қалай өсіретінін түсіндіру үшін бірнеше сөйлем
жазыңдар. Мынадай: «ериді, қаныққан, буланады, кристалл,
пішін» деген тірек сөздерді пайдаланыңдар.

3-күрделі тапсырма Мұздағы су молекулалары
1942 жылы Қ.И. Сәтбаевтың басшылығымен Алматы қаласында
Қазақстан Республикасының Геологиялық музейі ашылды. Музейде

кендер мен минералдардың эталондары, кристалдардың ерекше
жинақтамасы (коллекция) сақталған. Интернет ресурстарын
пайдаланып, геологиялық музейдегі экспонаттарды қараңдар.
Экспонаттардың біреуін таңдап алып, пішінін, түсін, химиялық
формуласын, қолданылуын және табиғатта қай жерде кездесетінін
сипаттаңдар.

Алмаздағы көміртек атомдары

67