Page 26 -

12. Жұқпалы аурулармен күреске айтарлықтай үлес уақыттан кейін сынауықта кейіннен Azotobacter
қосқан ғалымдарды ата. атауын алған бактериялар тез арада көбейді.
А. Ч. Дарвин; А. Тәжірибеде топырақтың қолданылу себебін
Ә. Л. Пастер; көрсет.
Б. А. Флеминг; Ә. Бактерияларға азот көзі ретінде не болады?
В. Р. Гук; Б. Azotobacter бактерияларының табиғаттағы
textbooks nis edu kz
Ғ. Р. Кох. биологиялық рөлін анықта.
В. Azotobacter химиялық синтездеуден алынған
12.1 Әртүрлі ақпарат дереккөздерін пайдалана тыңайтқыштардан неғұрлым жақсы екеніне
отырып, ғалымдардың бірі туралы қысқаша ха- дәлелдер келтір.
барлама әзірле.
20. Бактериялардың споралары жоғары темпера-
13. Бактериялар өзінің тіршілігіне қажетті энергия-
тураға аса төзімді болып келеді және пастер-
ны қалай алады және қысқаша түрде олардың
леуден өтеді. Қолайлы жағдайларда споралар
биологиялық мәнін ашып бер.
бактерияларға айналады.
14. Сүтті стерильдеу – оны 30 минутқа жуық уақыт А. Ортада тірі бактериялар мен споралары қал-
бойы қайнату үдерісі. Стерильденген неме- майтын температуралық стерилизация әдісін
се жаңадан сауылған сүттің қайсысы бірдей ұсын.
жағдайда тезірек ашып кетеді? Жауабыңды Ә. Стерилизацияның тағы да қандай әдістері
түсіндір. бар?

15. Йогуртты үйде дайындау үшін ультрапастер- 21. Микробиологияның дамуына вакцинация не-
ленген (135–150 °С температураға дейін қыз- гізін қалаушы ағылшын ғалымы Эдвард Джен-
дырылған және бірден 4­5 °С­қа дейін салқын- нердің қосқан үлесін бағала.
датылған) немесе пастерленген сүтті қолдану
ұсынылады. Бұл ұсынысты түсіндір.
16. Адам өміріндегі бактериялардың рөлін көрсе-
тетін тармақтарды таңда.
А. ағынды суларды тазарту кезінде пайдаланы-
лады;
Ә. өлі органикалық заттарды минералды заттарға
дейін ыдыратады;
Б. антибиотиктер синтезінде қолданылады;
В. пайдалы қазбалардың түзілуіне қатысады;
Г. ашымал сүт өнімдерін өндіруде қолданылады;
Ғ. өсімдіктердің азотты қоректенуін жақсартады. Э. Дженнер (1749-1823 жж.)
17. Ауру тудырушы бактериялардың таралу ауқы- 22. Мәтіндегі қателерді тап.
мын, төзімділігін және көбею жылдамдығын
Сүт микроағзалар дамуына қолайлы орта болып
ескере отырып, олармен күресу жолдарын ұсын.
табылады. 1 мл сүтте олардың бірнеше миллиарды
18. Дұрыс тұжырымдарды тап, ал бұрысын дұ рыста: болады. Сүттің +3ºС-қа дейін салқындауы микро-
А. бактерия жасушалары әртүрлі пішінде бола ағзалардың бірнеше сағатқа дейін дамуын тежейді.
беруі мүмкін; Одан соң патогенді бактериялардың саны күрт ар-
Б. нуклеоид бактерияға энергия алу үшін қажет; тады. Қоғамдық тамақтану кәсіпорындарына келетін
В. індет – ағзаға ауру тудырушы микроағзалар- сүттерді міндетті түрде қайнату керек. Стерильденген
дың енуі және көбеюі; (63-90ºС-қа дейін қыздырылған) сүтте микроағзалар
Г. айран өнімін алу үшін сүтқышқылды бактерия- болмайды.
лар қолданылады.

19. 1901 жылы голланд биологы М. Бейерник тәжіри-
бе жүргізді. Ол сынауыққа топырақтың бір түйі­
рін салып, аздаған су мен қантты қосқан. Біраз

26