Page 32 -

3.3 Макро- және микроэлементтердің

ағзалардың тіршілігіндегі рөлі

(Na)textbooks nis edu kz
Тірі ағзалардың химиялық құрамы
Бұл пигмент құрамына
фотосинтез үдерісі үшін
Органикалық заттар Бейорганикалық заттар
қажет магний ионы кіреді.
Қандай зат молекуласы
Нәруыздар Майлар Су Минералды тұздар туралы айтылып жатыр?
Көмірсулар Микроэлементтер

Нуклеин қышқылдары Макроэлементтер
Жасушаның химиялық құрамы
Жасушаның минералды заттары

1-тапсырма Өсімдік, жануар, микроағзалардың жасушалары химия-
лық құрамы жағынан ұқсас. Табиғатта 118 химиялық элемент белгілі,
олардың 90-ы тірі ағзалардың денесін құрайды және зат алмасу үдерісіне
қатысады. Бұл нені білдіреді? Ойланып жауап бер.
Тірек сөздер
Жасушадағы құрамына қарай химиялық элементтерді
үш топқа бөлуге болады. Минералды заттар, органоген-
дер, макроэлементтер, микро-
Органогендер – бұл нәруыздар, нуклеин қышқылдары, элементтер, хлороз, гидропо-
көмірсулар сияқты органикалық қосылыстардың құрамына ника.
кіретін және белгілі бір биологиялық қызметтерді атқаратын
химиялық элементтер. Оларға оттек (O), сутек (H), көміртек
(C), азот (N) жатады.
Сонымен, азот – өсімдіктің минералды қоректенуінің ажырамас элементі, ол нәруыздар
мен нуклеин қышқылдарының құрамына кіреді. Өсімдіктегі азот жетіспеушілігінің белгілері:
ашық-жасыл жапырақтар, олардың сарғайып, солуы. Жас өскіндер нашар дамиды.
Магний (Mg), натрий (Na), кальций (Са), калий (K), фосфор (P), хлор (Cl), күкірт (S) хи-
миялық элементтері тірі ағзаларда салыстырмалы түрде көп мөлшерде кездеседі. Егер
элементтің массалық үлесі 0,001% -дан асса, онда ол макроэлементтерге жатады.

Химиялық элементтердің биологиялық маңызы

Ағзадағы маңыздылығы
Элемент
өсімдіктегі жануардағы
Магний Хлорофилл молекуласының құрамына кіреді. Ол жетіспеген- Жүйке импульстерінің берілуінде маңызды рөл
(Mg) де ескі жапырақтар түсін жоғалтады (хлороз). атқарады және жүректің ырғақты жұмысы үшін
қажет.
Натрий Топырақтан судың сіңірілуін және көмірсулардың та- Су мен тұз балансын қамтамасыз етеді, бүйрек-
сымалдануын қамтамасыз етеді. Қыстың суығына деген тің жұмысына әсер етеді; жүрек соғу жиілігін
төзімділікті арттырады. Ол жетіспеген жағдайда, хлоро- сақтауға қатысады.
филдің түзілуі баяулайды.
Кальций Тамыр жүйесінің дамуына әсер етеді, иммунитетті Сүйекті құрайды; қанның ұю үдерісіне және
(Са) жақсартады. Ол жетіспегенде үстіңгі жақтағы өркендер жүйке импульстерінің өтуіне қатысады.
солып қалып, тамыр баяу өседі.

32