Page 95 -

Бездер Гормондар Ағзаға әсері
Қалыпты Гиперфункция Гипофункция
Гипофиз Өсу гормоны Жастық шақта адам- Жастарда алып- Өсуді тоқтатады (ерге-
(сомато- ның өсуін реттейді тықты, ересектерде жейлілік)
тропин) – акромега лияны
textbooks nis edu kz
тудырады
Реттеу гор- Басқа да эндокринді Барлық бездердің Вазопрессин: ағзадағы су
мондары бездердің қызметін гормондық балансын реттеу
(ва зопрессин реттейді белсенділігін күшейтеді
және т.б.)
Бүйрек үсті Кортикоидтар Зат алмасуды, жы- Бойдың өсуін күрт Қола ауруы (терінің
безі ныс гормондарын тоқтататын жыныстық қола түсті болуы, әлсіздік,
бөлуді реттейді, жетілу. Ересектерде – арықтау)
аллергиялық және екінші реттік жыныс
қабыну реакцияла- белгілерінің байқалуы
рын басады бұзылады
Адреналин, Жүрек жұмысын Жүрек соғуының жиіле- Бұл гормондардың са-
норадрена- жеделдетеді, қан уі, тамыр соғуының нын жүйке жүйесі реттеп
лин тамырларын тарыл- артуы, қан қысымының отыратындықтан, бай-
тады, асқорытуды көтерілуі қалмайды
тежейді, гликогенді
ыдыратады
Гормондар қалай жұмыс істейді?
Эндокриндік бездер
Адамның эндокриндік жүйесі көптеген
гормондар бөліп шығарады. Әр гормон қан
Қан
арқылы жұмысын реттейтін мүшеге (бірне-
Гормондар
ше мүшелерге немесе ұлпаларға) жеткізіледі.
Реттелетін
Нәтижесінде зат алмасу және жасушаның фи- мүшелер
зиологиялық қызметтері өзгереді. Қалыпты
тіршілік әрекеттері үшін адамға әр гормонның Гормондардың әрекет ету механизмі
белгілі бір мөлшері қажет болады. Бездердің
жұмысының бұзылуы бүкіл ағзаның жұмысында елеулі өзгерістер тудыруы мүмкін.

Өзіңді тексер
1. Адам тіршілігіндегі гормондардың маңызын бағала.
2. Адам бездерінің топтарын ата. Оларды осы топтарға қандай қағидат бойынша жіктейді? Кейбір без-
дердің аралас секреция бездеріне жататынын мысалдар келтіру арқылы дәлелде.
3. Ағза қызметтерін реттеудің екі: жүйкелік және гуморальдық тәсілдерін салыстыр. Салыстыру үшін
алдымен қажетті параметрлерді анықта.

Күрделілігі жоғары тапсырма Эндокриндік бездердің бірін таңдап (эпифиз, қалқанша маңы безі, айырша
без), таныстырылым дайында. Слайдтарда мына ақпарат болуы керек: бездің атауы; өндірілетін гормондар;
гормонның жетіспеушілігі немесе артық болуы салдарынан туындайтын ауру атауы және ауру белгілері.

95