Page 131 -

textbooks nis edu kz
5.3.1 Дүниежүзілік шаруашылықтың

салалық және аумақтық құрылымы

Өнеркәсіп сипаты бойынша өндіруші және өңдеуші салаларға
бөлінеді. Өндіруші өнеркәсіп әртүрлі шикізат пен энергия өнді- Бұл тарауда:
румен айналысады, ал өңдеуші өнеркәсіп шикізаттан алынатын ✔ шаруашылық түрлерін
өнімдерді өңдеп, дайын заттар шығаруға жұмыс жасайды. жіктеуді (өндіруші
Адамзат өзіне қажетті заттарды күнделікті өмірде көп пайда- және өңдеуші, қызмет
ланады. Киім, тамақ, көлік қызметі және т. б. Күнделікті пайдала- көрсету саласы);
натын өнімдерді табиғаттағы шикізаттардан өндіріп, зауыттарда ✔ ауыл шаруашылығы
және фабрикаларда өңдеп, дайын қолданылатын заттарға айнал- және өнеркәсіп
дырып алады. Мысалы, автокөліктер немесе автобустар қандай өндірісін ұйымдастыру
түрлерін (қазақстандық
өнімдерді қолданып жүретінін сипаттап көрейік. Ең бірінші, жер
компонентті қосымша
қойнауынан мұнай шикізаты өндіріледі, өндірілген мұнай ши-
қамту негізінде)
кізатын арнайы құбырлар немесе көлікпен тасымалдап, мұнай
сипаттауды;
өңдеу зауыттарына жеткізеді. Осы зауытта мұнай өнімдерін өң- ✔ ауыл шаруашылығы
деп, бензин мен дизельдік отынның бірнеше маркасын, мазут, және өнеркәсіп
реактивті отын мен сұйылтылған газ шығарылады. Бұл өнімдерді өндірісін орналастыру
ірі және ұсақ автомай құю бекеттері арқылы көлік-тасымалдау факторларын талдауды;
ұйымдары мен ұшақтар, отын-энергетикалық, газ компаниялары, ✔ ауыл шаруашылығы
зауыттар, фермерлік қожалықтар тұтынады. Жанармай өндіруші мен өнеркәсіп
және өңдеуші өнеркәсіптің күрделі технологиялық сатыларынан салаларын жоспар
бойынша сипаттауды
өтіп, дайын затқа айналып, сатылымға шығарылады.
үйренетін боласың.
? Мәшине жанармайы дайын болғанша қандай өңдеу кезеңдерінен
өтеді? 1-суретті басшылыққа алып, дайын өнім алу кезеңдерін сызба
түрінде көрсет.
Шаруашылық салалары

1-сурет 2-сурет 3-сурет
............... өнеркәсіп .............өнеркәсіп

? 1. Шаруашылық қандай салалардан тұрады?
2. 1–3-суреттегі өңдеуші, өндіруші, қызмет көрсету салаларымен
сәйкестендір.
3. Әр саланың ерекшеліктерін жеке-жеке сипатта.
4. Өндіруші өнеркәсіп салаларына қандай шаруашылық жатады?

131