Page 97 -

3.2.1. Қалпына келетін ресурстарға топырақ, су және био- 4. Өндірісте қолда-
логиялық ресурстар жатады. Бұлар адамзат көмегімен де нылуына қарай:
• Жер ресурстары –
қалпына келтіріледі. Яғни, суды жасанды тазарту, топырақты
әлемдегі барлық елді
құнарландыру, жабайы жануарлардың санын көбейту арқылы мекендер, ауыл шару-
қалпына келтіріледі. Бұл ресурстарды қалпына келтіру әртүрлі ашылығына қолайлы
қарқынмен жүреді. жерлер, өндіріс, транс-
3.2.2. Қалпына келмейтін ресурстарға металл кендері және порт және кен өндірісі-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
не қатысы бар жерлер
минералды ресурстардың барлығы жатады. Бұл ресурстар
жатады.
миллиондаған жылдар бойы қалыптасты. Мұндай ресурстарды • Орман ресурстары –
қолдану олардың сарқылуына алып келеді. жалпы жер қорының
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Қазіргі таңда мұнай, табиғи газ, орман ресурстары, көмірге орман өскен немесе
деген сұраныс артып тұр. Ал күміс, фосфат сияқты ресурстар орман өсіруге жарамды
жерлері. Сонымен қа-
сирек кездесуіне байланысты сұраныс төмен. Кестеде дүние-
тар ауыл шаруашылығы
жүзінде табиғи ресурстарға бай 10 мемлекет берілген. мен арнайы қорғауға
алынған аумақтар да
Табиғи ресурстардың Мұнай қоры Табиғи газ кіреді. Орман ресурста-
3
№ Мемлекет жалпы құны (баррель/АҚШ (м /АҚШ ры биологиялық ресурс
(млрд, АҚШ долларымен) доллары) доллары) болып табылады.
1 Ресей $ 75700 • Су ресурстары – ша-
руашылықта әртүрлі
2 АҚШ $ 45000
мақсатта қолданылатын
3 Сауд $ 34400 жерасты және жерүсті
Арабиясы су ресурстарының мөл-
4 Канада $ 33200 шері.
• Гидроэнергетикалық
5 Иран $ 27300
ресурстарға өзен, мұ-
6 Қытай $ 23000 хиттың қайту және то-
7 Бразилия $ 21800 лысуы т. б. кіреді.
• Флора ресурсы – адам-
8 Аустралия $ 19900
зат экологиялық те-
9 Ирак $ 15900 пе-теңдікті бұзбай
10 Венесуэла $ 14300 қолданатын орман, су
өсімдіктері жатады.
• Пайдалы қазбалар
Дүниежүзінде табиғи ресурстар мемлекеттер арасында
(кенді, кенсіз, отын-
біркелкі таралмаған. Бірқатар мемлекеттердің (Ресей, АҚШ, энергетикалық ресурс-
Аустралия) аумағының ауқымдылығына қарай табиғи ресурс- тар) – бұл жер қырты-
тар кеңінен таралған. Кейбір мемлекеттер аумағында (мыса- сында шоғырланған
лы, Жапония, Молдова) екі-үш минералды шикізат қана кез- шаруашылықта қолда-
нуға жарамды мине-
деседі. Дүниежүзіндегі табиғи ресурстардың 70%-ға жуығын
ралды ресурс түрлері.
Батыс Еуропа, АҚШ, Канада, Жапония мемлекеттері тұтынады.
Бұл аталған елдерде дүниежүзі халқының небары 9%-ы ғана
тұрады. Ал дүниежүзі халқының 60%-ға жуық үлесін алатын
дамушы мемлекеттер тобы табиғи ресурстардың 15%-ын ғана
қолданады. Жекелеген аймақтардың табиғи-ресурстық потен-
циалы минералды ресурспен ғана шектелмейді. Орман, жер,
су қоры жағынан да мемлекеттер мен материктер арасында

97