Page 95 -

5. Табиғи және әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Табиғи және әлеуметтік-экономикалық
ресурстарға не жатады? Сен бұл тарауда:
■ табиғи-ресурстық потенциалды бағалауды;
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Адамзат баласы пайда болғаннан бері табиғи ■ табиғатты пайдалану түрлерін;
ресурстарды пайдаланып келеді. Адам өмірін та- ■ «тұрақты даму» ұғымы, белгілері мен
биғи ресурстарсыз елестету қиын. Алғашында жер, бағыттарын және концепцияларын;
су, биологиялық ресурстар қолданылса, уақыт өте ■ ҒТР үдерісін, даму бағыттарын;
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
келе, топырақ, агроклиматтық қорларды, пайдалы
■ адам капиталының сапасы мен
қазбаларды пайдаланған. Энергетикалық ресурс- дүниежүзіндегі адам капиталының
тарды игеру дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіштерін білетін боласың.
импульсіне жаңа серпін берді. Бірақ адам табиғи
ресурстарды қаншалықты игерсе, соншалықты эко-
логиялық зардаптарын көруде. Соның салдарынан
қоршаған ортаға қауіп төніп, оны қорғау жолдары
қарастырылды. Алғаш рет әлемдік деңгейде экологи- Пәнаралық байланыстар
ялық мәселені шешуде «Тұрақты даму» концепциясы Бұл тарау дүниежүзілік шаруашылықтың сала-
пайда болды. «Тұрақты дамуды» қазіргі уақыттың лық және аумақтық құрылымы, даму үрдістері,
қажеттілігін қамтамасыз ете отырып, болашақ ұр- көрсеткіштерімен байланысты.
пақтарға қауіп туғызбайтын даму деп түсіну керек.
Соңғы жылдары табиғатты тиімді және үнемді пай-
далану жолдары ойластырылып, баламалы энергия ЕСІҢЕ ТҮСІР!
көздерін қолдануға көшу тенденциясы байқалады.
Адамзаттың даму тарихында шаруашылықты Өткен сыныпта табиғи ресурстарды экономикалық,
үнемі дамытып, жетілдіруге ғылым мен техника- экологиялық тұрғыдан және жекелеген дүниежүзі
ның өркендеуі себепші болды. XX ғасырдың екінші аймақтарының табиғи-ресурстық потенциалын баға-
жартысында ғылыми-техникалық үдеріс аса жедел лауды үйрендің. Сол кезде «баламалы энергетика»,
қарқынмен дамып, дүниежүзінің көптеген елдері «бонитет», «агроклиматтық қорлар» деген ұғымды
мен шаруашылық салаларын қамтыды. Ғалымдар қарастырдың. Сонымен қатар әлеуметтік және эко-
ғылыми-тeхникалық революция (FTP) деп атаған бұл номикалық инфрақұрылым салаларымен таныстың.
құбылыс қысқа уақыт аралығында қоғамның өндір-
гіш күштерін сапалық жағынан түбегейлі өзгертті.
Дүниежүзі елдерінде ҒТР әртүрлі жүрді. Дамыған
мемлекеттер ғылыми зерттеулерге қомақты қаржы
бөліп, әртүрлі жаңалықтар ашуда. Ғарышты игеріп,
ғаламшарларды зерттеуде. Шаруашылық саласында
өндірісті ұлғайтатын технологиялар ойлап табылуда.
Адамның қол еңбегін ҒТР заманында роботтар ал-
мастыруда. Жақын болашақта ауыл шаруашылығын,
өнеркәсіп орындарын автоматтандырылған техника-
лар мен технологиялар жүргізетін болады. Ал адамзат
сол технологияларды басқарушы болып қала бермек.
Осыған орай, ХХ ғасырдың екінші жартысында «адам
капиталы» деген ұғым пайда болды. Бұл жұмыскердің ▲ Табиғи ресурстар
еңбек ету мүмкіндігін, олардың еңбегінің жемісті
болуы үшін, еңбек өнімділігі мен сапасын көтеретін
білім, тәжірибе нысанында адамдарға салынатын
капитал болып табылады.

95