Page 130 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 5.4.3 Халықаралық экономикалық
халықаралық қатынас түрлері
экономикалық қатынас
түрлерін жіктеп,
сипаттауды үйренесің. Халықаралық экономикалық қатынастар – қазіргі заманғы
әлем шаруашылығының басты қозғаушы күші. Экономикалық
ТІРЕК СӨЗДЕР: қатынастар елдер арасында (өндірістік мекемелер, фирмалар)
өзара айырбас барысында халықаралық сауда, ғылыми-техни-
■ интеграция
калық, өндірістік, инвестициялық, валюта-қаржылық, несиелік,
■ бірігу
ақпараттық байланыс және еңбек ресурстарының қозғалысы
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ сауда
ретінде жүзеге асады.
■ туризм
Елдер арасындағы экономикалық қарым-қатынастардың
■ халықаралық ұйымдар
сипаты мен құрылымдық өзгерістері, ең алдымен, сыртқы тауар
■ халықаралық сауда
саудасынан көрінеді.
■ халықаралық валюта
XX ғасырдың соңына қарай дүниежүзілік сыртқы саудада
■ қаржы-қаражат жүйесі
дамыған 25 ел жетекші орын алды. Оларға әлемдік экспорттың
■ экономикалық қатынас
84%-ы, импорттың 82%-ы тиесілі болды. Дамыған елдер өзара
тауар айналымы жөнінен де жетекші орынға ие; АҚШ пен Кана-
Халықаралық да арасындағы тауар ағыны дүниежүзілік көрсеткіштің 3,2%-ын
экономикалық құрады. Сыртқы сауданың тауарлық құрылымы халықаралық
қатынас дегеніміз не? географиялық еңбек бөлінісіне, өндірістік және тұтыну тауар-
Оның қандай түрлері ларына деген сұраныстың артуына тікелей байланысты. Тауар
бар? ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
айналымының құрылымы FTP әсерінен үлкен өзгеріске түсті.
Халықаралық эконо- Ел экономикасына ықпал ететін маңызды көрсеткіштің бірі –
микалық қатынастар – сыртқы сауда сальдосы, оны экспорт пен импорт көлемінің
халықаралық еңбек айырмасы құрайды. Қытайдың сыртқы саудасына тұрақты оң
бөлінісіне негізделген, сальдо (экспорт көлемі импорттан артық) тән болса, АҚШ-тың
жеке мемлекеттердің сыртқы сауда айналымы теріс мәнге ие.
ұлттық шаруашылықтары
мен шаруашылық субъ- Сыртқы сауданы халықаралық дәрежеде реттеу бағытында
ектілерінің байланысы- 1947 жылы Тарифтер мен сауда жөніндегі Бас келісім (ГАТТ)
ның жүйесі. деп аталатын халықаралық ұйым пайда болды. Бұл құрылым
негізінде 1995 жылы Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) құрылды.
Қазіргі кезде құрамында 162 ел бар бұл ұйым халықаралық
Халықаралық экономи-
калық қатынастардың сауда қатынастарын реттеумен қатар қызмет көрсету, инвести-
түрлері: ция және ақыл-ой меншігін қорғау саласында белсенді әрекет
• Халық аралық сауда. ететін үйлестіруші құрылым болып табылады.
• Қаржы-несие қатынас-
тары.
• Халықаралық қызмет
көрсету.
• Өндірістік бірлестіктер.
• Ғылыми-техникалық
байланыс.
• Халықаралық туризм.

130