Page 133 -

К. Р. Макконнелл және С. Л. Брю бойынша, жалпы ішкі өнім бұл – ел Ж алпы ішкі өнім,
аумағында бір жыл ішінде өндірілген тауар мен қызметтің жиынтық на- ЖІӨ (Gross Domestic
рықтық бағасы. Яғни, мемлекеттің барлық салаларының бір жыл ішіндегі Product) – мемлекет ау-
тапқан табысы. Жалпы ішкі өнімді 3 жолмен: кіріс, шығын, қосылған құн мағындағы белгілі бір
көлемі бойынша есептеп шығаруға болады. Халықаралық деңгейде ЖІӨ-ні кезең ішінде өндірілген
көбінесе шығындар бойынша есептейді. Есептеу формуласы: барлық тауарлар мен көр-
Y = C + I + G + Xn; Xn = Ex – Im сеткен қызметтерінің на-
рықтық құнын білдіретін
Ү – жалпы ішкі өнім; С – бюджет шығыстары; І – фирмалардың инвести-
50 000 АҚШ долларынан астам елдерді «бай елдер» деп атауға болады. ҰСҚА
жиынтық көрсеткіш.
циялық шығыстары, мемлекеттің тауарлар сатып алу шығыстары, қызметтер
мен инвестициялар; Xn – таза экспорт (эспорттан импортты алып тастаған-
Атаулы ЖІӨ (nominal
дағы). Елдердің экономикалық даму деңгейінің басты көрсеткіші ретінде
GDP) – белгілі бір жылдағы
жан басына шаққандағы ЖІӨ есепке алынады. Ол үшін ЖІӨ көлемін
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ағымдағы бағалар арқылы
елдегі халық санына бөледі. Мысалы, 2017 жылы АҚШ ЖІӨ – 19391 млрд
көрсетілетін көрсеткіш.
долларын құраса, елде 325,7 млн адам тіркелген. 19391млрд/325,89млн
Нақты ЖІӨ (real GDP)
= 59501,4 АҚШ долларын құрайды. Яғни, АҚШ-тағы әр азаматқа жылына
(инфляцияға түзетілген) –
осынша табыс келеді деуге болады. Ал Қытай ЖІӨ бойынша АҚШ-тан жоға-
базалық жыл ретінде көр-
ры болғанымен елдегі халық санының көп болуынан жан басына шаққанда
ЖОБАЛЫҚ Н
сетілген уақыттағы бағалар
ЖІӨ әлдеқайда төмен: 23159 млрд/1379 млн = 16794. Дүниежүзінде жан
басына шаққандағы ЖІӨ төмен елдерге жылына табысы 2000 АҚШ долла-
кіш. Нақты ЖІӨ бағаның
рынан аз елдерді жатқызады. Осындай елдерді «кедей елдер», ал табысы
әсерін емес, нақты өндіріс
өсуінің ЖІӨ-ге әсерін көр-
Егер жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші 25000–50000 АҚШ доллары арқылы берілетін көрсет-
аралығында болса, мұндай елдер «орташа елдер» тізіміне кіреді. сетеді.
Жалпы Ұлттық өнім, ЖҰӨ (Gross National Product) – бір елдің нарықтық
ЖІӨ дефляторы (GDP
баға бойынша есептелген, жыл бойы шығарған дайын өнімін құрайтын
deflator) – атаулы ЖІӨ-нің
көрсеткіш. Сонымен қатар оған сол елде және сол елдің меншігіне жа-
нақты ЖІӨ-ге қатынасы.
татын, шетелдерде шығарылған өнім құны да кіреді (ТҰК мен елден тыс
өндірістік бірлестіктер). ЖҰӨ-нің жалпы ұлттық табыстан айырмашылығы –
оған өндірістік және өндірістік емес негізгі қорлардың амортизациясы Сатып алу қабілетінің
және өндірістік емес жүйелер мен сыртқы экономикасы қызметтен түсетін тепе-теңдігі (purchasing
табыстар да қосылады.
power parity) – кейбір тауар
мен қызмет түріне қатысты
бірнеше елдің валютала-
рының бір-біріне қатына-
сы негізіндегі сатып алу
мүмкіншілігі. ЖІӨ есепке
алу барысында ақырғы та-
уар немесе қызмет түрін
салыстыру үшін пайдала-
нылады.

50 000 + 10 000 - 20 000 1 000 - 2 000
35 000 - 50 000 5 000 - 10 000 ақпараттың болмауы
20 000 - 35 000 2 000 - 5 000
▲ 1-сурет. Жан басына шаққандағы (ЖБШ) ЖІӨ мөлшері

133