Page 136 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 5.4.5 Дүниежүзілік
дүниежүзілік шаруашылықтың модельдері
шаруашылықтың
модельдері мен мен аумақтық құрылымы
аумақтық құрылымын
талдауды үйренесің.
Дүниежүзілік шаруашылық салалары күрделеніп қана қой-
салалық құрылымыОБАЛЫҚ НҰСҚА
ТІРЕК СӨЗДЕР: май, оның кеңістіктік құрылымы мен жеке бөлімдері иер-
архиялық тұрғыда өзгерді. Қазіргі әлемнің экономикалық қа-
■ шаруашылық рым-қатынастарда интеграциялануына қарамастан, елдер
модельдері
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
арасындағы экономикалық айырмашылық айқын байқалады.
■ аумақтық құрылым
Осыған байланысты кеңістіктік тұрғыда дүниежүзілік шару-
■ өндірістік сала
ашылықтың бірнеше моделі пайда болды. «Шаруашылық мо-
■ өндірістік емес сала
делі» ұғымын белгілі бір елдердің немесе аймақтардың бір
■ өңдеуші сала
не бірнеше шаруашылық саласына мамандануы барысында
■ өндіруші сала
ҒТР жемістерін пайдалану арқылы экономиканың біртұтас
■ екі полюсті модель
жүйесін қалыптастыруы деп түсінуге болады. Осы теорияға
■ үш полюсті модель
байланысты, барлық мемлекеттерді екі үлкен топқа бөлуге
■ көп полюсті модель
болады: экономикалық дамыған және дамушы. Бөлініс экватор
бойымен өтеді: солтүстік – динамикалық, бай; оңтүстік – артта
Дүниежүзілік қалған, кедей (екі полюсті модель, 1-сурет).
шаруашылықтың Бірақ әлемдегі қазіргі кездегі жағдай Оңтүстік жартышар-
қандай модельдері
бар? дың көптеген елдерінің экономикалық өрлеудің жаңа дең-
гейіне енуіне апарып соқтырды. Сондықтан елдерді бұлай
бөлу заңдылығының маңыздылығы азайды. Дамушы елдерде
Өндіріс диверсификаця- өндіруші өнеркәсіппен қоса өңдеуші өнеркәсіп орталықтары
сы – мемлекеттің бұрын ашыла бастады. Әлем картасында «Азия айдаһарлары», «Жаңа
арнайы маманданған са-
лалардың басқа өндіріс индустриялы елдер», «БРИКС» секілді дамушы елдер топтары
салаларына көшуімен бай- пайда болды.
ланысты капитал шоғырла-
нуының формасы.

• Көлік және байланыс Ж
Дүниежүзілік
шаруашылықтың

Өндірістік салалар:
• Өнеркәсіп

• Құрылыс
• Ауыл шаруашылығы
Өндірістік емес салалар: бай Солтүстік
• Тұтынушылық және кедей Онтүстік
іскерлік қызмет көрсету
• Мәдени, білім беру, ▲ 1-сурет. Дүниежүзілік шаруашылықтың
денсаулық сақтау екі полюсті моделінің картасы

136