Page 137 -

Жоғарыдағы модельге ұқсас, әлемдік экономиканың үш Бірінші топ (Орта-
полюсті моделі бар. Мұнда екі полюсті модельді біршама лық) – солтүстіктің 25 мем-
лекеті, олар экономикасы
жетілдіріп, өтпелі экономикасы бар елдер тобын қосып
дамыған елдер. Дәстүрлі
қарастырады (2-сурет). түрде бұл Еуропа, АҚШ,
Жапония елдерін қамтиды.
Бұл заманауи ғылымның,
технологияның, ғылы-
2-сурет. Дүниежүзілік шаруашылықтың үш полюсті моделінің картасыҰСҚА
ми-техникалық револю-
цияның «үштігі».
Екінші топ (Жартылай
периферия) – оңтүстік-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
те қарқынды дамып келе
жатқан елдер («жаңа ин-
дустриялы елдер» «Азия
айдаһарлары», «мұнай
экспорттаушылар»). Әсіре-
ЖОБАЛЫҚ Н
елдердің шаруашылық
моделі көмірсутек шикі-
▲ Орталық Жартылай периферия Периферия се, мұнай экспорттаушы
затына негізделіп, Парсы
шығанағы қазіргі кезде
мұнай химиясы орталығы-
СУРЕТПЕН ЖҰМЫС на айналды. Соның нәти-
• Қазіргі дүниежүзілік шаруашылықта өндірістік емес салалардың әлемдік жесінде Катар, Кувейт,
ЖІӨ-нің 2/3 бөлігін құрауының себептерін ата. Бруней, Сауд Арабиясы-
• Не себептен «екі полюсті» модельдің өзектілігі жоғалып отыр? ның жан басына шаққан-
• 2-сурет бойынша «орталық» және «жартылай перифериялық» елдерге дағы ЖІӨ өте жоғары көр-
кіретін елдерді дәптеріңе кесте сызып алып толтыр. Бұл елдердің ша- сеткіштерге ие болды (ЖІӨ
руашылығы туралы не айта аласың? тақырыбын есіңе түсір).
Үшінші топ (Перифе-
Дүниежүзі елдерін шаруашылық модельдеріне орай топ- рия) – артта қалған кедей
тастыру бойынша ең соңғы сатысы – «көп полюсті модель». мемлекеттер. Бұл Аме-
риканың, Азияның және
Нақтырақ айтсақ, қазіргі әлем экономикасының 82%-ын 10
Африканың әлі де аграр-
полюс құрайды. Бұл елдерде шаруашылықтың мамандануы лы саласы басым немесе
айқын байқалады, елдер халықаралық географиялық еңбек индустриялы экономика-
бөлінісінде де өз үлесін алып отыр. Кейбір елдер бұрыннан ның дамуының бастапқы
дамыған орталықтар болса, кейбірі ХХ ғасырдың соңында сатысы басым болып ке-
летін елдері. Ол елдерге
ғана «технологиялық жарылыс» (АСЕАН), «мұнай жарылысы»
тұтастай алғанда ғылы-
(Парсы шығанағы елдері) секілді өндірістік төңкерістерден ми-техникалық револю-
кейін дами түсті. ция (ҒТР) жемістері әлі де
тиімсіз әсер етеді. Мұндай
елдер саны 100-ден асып
БІЛІМІҢДІ ШЫҢДА
түседі. Соның ішінде 48 ел
1. Перифериялы елдердің көбісінің Африкада орналасуының себебін
мейлінше «мешеу елдер»
түсіндір.
қатарына жатады.
2. 1-кестедегі елдер мен аймақтардың басты мамандану салаларын
көрсететін кесте сыз.
3. Қазақстанның шаруашылық даму моделі туралы не айтуға болады?
Ойыңды нақты фактілермен жеткіз.

137