Page 27 -

Балл
Жалпы
бойынша Сыртқы әсері
сипаттамасы
жиілігі
1 Байқалмайды Жер қыртысының тербелісі құралдар арқылы білінеді.
2 Өте әлсіз Тыныш жағдайдағы адамдар кейбір жағдайда сезеді.
3 Әлсіз Тербелісті көп адам сезбейді.
4 Шектеулі Жер сілкінісін көп адам сезеді, терезенің сықырлауы байқалады.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Айтарлықтай
5 Заттар шайқалады, ұйқыдағы адамдардың көбісі оянады.
күшті
6 Күшті Ғимараттардың жеңіл бұзылуы, сылақта жеңіл жарықтар байқалады.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Сылақта жеңіл жарықтар байқалады да, қабырға бөліктері түседі,
7 Өте күшті
қабырғада жарықтар пайда болады.
Қабырғада үлкен жарық пайда болады, терезенің сыртқы ернеуі,
8 Қиратқыш
мұржалар құлайды.
9 Талқандағыш Кейбір ғимараттар опырылып құлайды: қабырға, шатыр құлайды.
Көптеген ғимарат опырылып құлайды. Жер көлденеңінен
10 Жойқын
1 метрге дейін жарылады.
Жер бетінде көптеген жарық пайда болады, тауда көптеген
11 Апат
опырылулар болады.
12 Күшті апат Жер бедері көп пішінде өзгереді.

Жер сілкінісі салдарынан экзогендік литосфералық ка- ҚЫЗЫҚТЫ ДЕРЕКТЕР
таклизмдер пайда болады. Сонымен қатар ғимараттар құлайды, Магнитуда жер сілкінісі
бөгендер зақымдалған кезде су басады, энергия көздерінің, ошағынан тараған сейсми-
калық энергияның мөл-
мұнай қоймаларының, газ құбырларының зақымдалуынан
шерін анықтайды. Ол ағыл-
өрттер шығады, көлік және коммуникация құралдары т. б.
шын ғалымы, профессор
бұзылады. Ч. Рихтер жасаған магниту-
да шкала-кестесі бойынша
анықталып, сілкініс ошағы-
ның қарқындылығын си-
паттайды. Бүгінгі таңда жер
сілкінісі магнитудасының
ең жоғарғы шегі 9-ға тең
(М = 9). Газет-журналдар
бетінде сілкіністің жер
бетіндегі күшін (балл) маг-
нитуда өлшемімен шатас-
тыру жиі кездеседі. Балл
арқылы сілкіністің жер
Соңғы 50 жылдағы болған жер сілкінісі.
MSK-64 бойынша баллдар бетіндегі әсері бойынша
оның күшін анықтайды.
<=5 7 =>9
6 8 Ол 12 балдық шкала-кес-
те арқылы анықталып,
▲ 2-сурет. Дүниежүзі бойынша жер сілкінісі жүретін аймақтар картасы
сілкіністің жер бетіндегі
КАРТАМЕН ЖҰМЫС. Жер сілкінісі 9 балдан жоғары аймақтардың қандай қарқындылығын сипат-
литосфералық тақталардың шегарасында орналасқанын анықтап, қозғалыс тайды.
түрін түсіндір. 2-суретті қолдана отырып, жер сілкінісі 9 балдан жоғары
аймақтарда қандай мемлекеттер орналасқанын анықта.

27