Page 31 -

• Жер сілкінісі жиі бай-
қалатын Жапония, Фи-
липпин, Мексика және
Чили мемлекеттерінде
жер сілкінісінің жиі
болу себебін түсіндір.
Атлант мұхиты
Тынық мұхит АКТ-ны пайдаланып,
қазіргі кезде әлі де сөн-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Тынық мұхит
беген жанартауларды
анықта.
Үнді мұхиты
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ЗЕРТТЕ! АКТ-ны қолдана
отырып, цунамидің тара-
лу аудандарына қатысты
тапсырмаларды орында.
Цунами қаупі жоғары аудандар Цунами қаупі төмен аудандар
• 2 карта мен тақырып-
Цунами қаупі орташа аудандар Суасты жер сілкінісі болатын аудандар тық карталарды қол-
данып, цунами қаупі
▲ 2-сурет. Дүниежүзі бойынша цунами қаупі бар аудандар картасы жоғары аумақтарды
анықта. Неліктен бұл
аймақтарда цунами
қаупі жоғары екенін
Қазақстанның қар көшкіні туындайтын
түсіндір.
қауіпті аудандары
• Таңдауың бойынша,
Қазақстанның шығыс бөлігі, оңтүстік-шығыс аймағы және Чили, Мексика, Индо-
незия, Жапония мем-
оңтүстігі қар көшкіні туындайтын қауіпті аудандарға жатады.
лекеттерінің біріндегі
Бұған жер бедерінің ерекшелігі мен климаттық жағдайы әсер цунами келтірген зар-
етеді. Дүниежүзі бойынша қар көшкінінің қауіптілігін анықтай- даптарын зертте.
тын 5 балдық халықаралық шкала бар. Ал Қазақстандағы қар • Цунамиден туындайтын
көшкінінің қауіптілігін төрт дәрежеге бөліп қарастырады. шығындарды анықта.
1. Қар көшкіні өте әлсіз жүретін аудандар.
2. Қар көшкіні әлсіз жүретін аудандар.
3. Қар көшкіні күшті жүретін аудандар.
БІЛІМІҢДІ ШЫҢДА
4. Қар көшкіні өте күшті жүретін аудандар.
Шығыс Қазақстан облысында орналасқан Батыс Алтай мен 1. Еуразия мен Сол-
түстік Американың
оның сілемдерінде қауіпті қар көшкіндері жүріп тұрады. Қау-
жағалауларында цу-
іптілік дәрежесі – 4. Сонымен қатар Сауыр мен Тарбағатай нами болмауының
жотасында да қар көшкіні байқалады. Бірақ бұл аймақтарда себебін түсіндір.
болатын қар көшкінінің қаупінің дәрежесі Батыс Алтайдағымен 2. Атлант мұхитында
салыстырғанда анағұрлым әлсіз. Қауіптілік дәрежесі – 2. Алматы неліктен цунами
қаупі аз екендігін
облысында орналасқан Жетісу Алатауы, Іле Алатауы, Күнгей
зертте.
Алатауы мен Теріскей Алатауы да қар көшкіні жүретін қауіпті 3. Қазақстанның басқа
ауданға жатады. Бұлардың қауіптілік дәрежесі – 4. Жамбыл таулы аймақтарында
облысында орналасқан Қырғыз жотасындағы қар көшкінінің неліктен қар көшкіні
қауіптілік дәрежесі – 3. Талас Алатауында өте күшті қар көшкіні таралмағанын ғылы-
ми деректерге сүйе-
жүреді. Мұндағы қауіптілік дәрежесі – 4. Ішінара Қаратау жота-
ніп дәлелде.
сында да 1-дәрежелі қауіптілікпен қар көшкіні жүріп тұрады.
31