Page 29 -

Цунами теңіздің немесе Цунами пайда болған Екі көршілес толқынның жалы Жағалаудағы толқынның биіктігі 10 метрге, ал жер
мұхиттың табанындағы жердегі толқынның жағаға жақындаған сайын бедері күрделі аймақтарда 50 метрге дейін жетеді
литосфералық тақталардың биіктігі 0,01-5 метр 1500 км-ден 5-км-ге қысқара
қозғалысынан және жер аралығында болады түседі
сілкінісі нәтижесінде пайда
болады Цунами кезінде
барлық су іске
қосылады.
Толқын биікке
көтеріліп, жағаға
жақындағанда
227898СҚА
күшпен ұрады.

Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі

Жер сілкінісінің 9,5 6,9 8,1 7,7 7,8 7 9 7,7 8
магнитудасы
ЖОБАЛЫҚ НҰ
22.05.1960 23.02.1969 16.08.1976 12.12.1979 12.12.1992 17.07.1998 26.12.2004 17.07.2004 27.02.2010
Чили Индонезия, Филиппин Колумбия Индонезия, Папуа, Жаңа Индонезия, Индонезия, Чили
Макассар бұғ. Флорес теңізі Гвинея Суматра ар. Ява ар.
Өлгендер саны 1263 600 4456 600 2500 2183 664 528
Толқынның 25 4 8,5 6 26,2 15 50,9 10 11,2
макс. биіктігі, м.

▲ 4-сурет. Цунамидің пайда болуы
СУРЕТПЕН ЖҰМЫС
Сел (арабша «сайль» – жойқын тасқын) – таулы аудандарда 1. 4-суреттегі ақпаратты
қолдана отырып, цу-
мұздықтардың, қардың мөлшерден артық еруінен, нөсерлі жа- намидің пайда болуын
уын-шашындардан, жер сілкінуден, тау өзендерінің арнасынан түсіндір.
асып-тасуынан, тау жыныстарының сумен тасымалдануынан 2. Цунами салдарынан
пайда болатын табиғаттың жойқын құбылысы. туындайтын пробле-
Қар көшкіні – тау шыңдары мен құлама беткейлеріндегі маларды анықта.
3. Цунами жиі болатын
қозғалысқа түскен және төмен қарай құлаған қар массасы.
аймақ тұрғындарын
құтқарудың бірнеше
жолын ұсын.
4. 5-суретті және мәтін-
ді қолдана отырып, әр
экзогендік катаклизмді
сипатта.
Опырылым Сырғыма Қар көшкіні Сел 5. Аталған ка та клизм дер-
дің салдарынан туын-
дайтын проблемалар-
▲ 5-сурет. Экзогендік катаклизм түрлері
ды анықта.
6. Анықталған пробле-
БІЛІМІҢДІ ШЫҢДА маның шешу жолын
немесе алдын алу ша-
1. Литосфералық катаклизмдерді жіктеп, олардың түрлерін ата. раларын ұсын.
2. Опырылым, су басу, сырғыма, қар көшкінінің пайда болуын көр-
сететін сызбалар сыз.
3. Қазіргі кезде литосфералық катаклизмдердің алдын алу үшін қандай
жұмыстар атқарылуда?

29