Page 71 -

жерлер Қарағанды, Қостанай, Маңғыстау, Ақмола, Шығыс • мұнай өңдеу өндірісі
Қазақстан, Ақтөбе және Павлодар облыстарында орналасқан. (мұнай, газ шығында-
ры);
Ластану бойынша республикада 20 млрд тоннадан астам
• пестицидтердің артық
өнеркәсіп қалдықтары жинақталған. Улы қалдықтардың жыл мөлшерде қолданылуы
сайынғы мөлшері 90,0 млн тоннадан астам, оның 63%-ы – (нитраттар, фосфаттар);
түсті металлургия қалдықтары. Олар, негізінен, Қарағандыда – • Жер өңдеу техникала-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
29,4%, Шығыс Қазақстан облысында – 25,7%, Қостанайда – 17%, рының ескіруі.
Павлодарда 14,6% шоғырланған. Екінші дәрежелі ластану
түрлеріне Байқоңыр ғарыш айлағы – ғарыш айлағындағы ПРАКТИКАЛЫҚ
полигондарда зымырандарды ұшыру және қалдық бөліктерінің ТАПСЫРМА
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
құлауы, Сарышаған сынақ полигондары, 4-«Капустин Яр» Литосфераға антропоген-
дік ластану түрлерін қолда-
мемлекеттік сынақ полигоны, 929-мемлекеттік ұшуды сынау
нып, Қазақстан аумағында
орталықтары аудандарына тиесілі. кездесетін мысалдармен
толықтыр.
Антропогендік факторлардың атмосфераға әсері

Атмосфераның антропогендік ластануы табиғи құбылыс-
тармен (шаңды дауылдар, жанартаулардың атқылауы, орман
өрттері және т. б.) алғанда жалпы ластанудың тек 0,5%-ын
құрайды. Қаланың ластануы, негізінен, өнеркәсіп, көлік, көптеген
созылмалы аурулардың дамуына әсер етеді. Зиянды қоспалар
ауа массасының ағымы арқылы трансшегаралық ауаның ласта-
нуына апарып соғады. Сондықтан ауаның ластануы ғаламдық
мәселе санатына жатады.
Қышқыл жауын-шашынның түсуі, атмосферадағы күкірт
диоксиді мен азот оксидтерінің жинақталуы антропогендік ла- ▲ Атмосфераның
өзгеру сызбасы
стануға жатады. Жаңбыр суының қалыпты реакциясы қышқыл
(pH – 5,6), ауа құрамындағы көмірқышқыл газының еруінен әл-
сіз көмір қышқылы пайда болады. 1907–1908 жылдары алғашқы
қышқыл жаңбыр Англияда байқалған. Қышқыл жауын-шашын
Скандинавия елдері, Англия, Германия, Бельгия, Дания, Польша,
Канада, АҚШ-тың солтүстік аудандарына тән.
Кестеде Еуропа елдерінде атмосфераның күкірт оксид-
терімен ластануы туралы мәліметтер берілген.

◄ Күкірт оксидтерінің
Басқа елдерден
Елдер Жалпы мөлшері, мың т орташа айлық
келу үлесі, %
мөлшері (Еуропа
Норвегия 26,0 93
елдері бойынша)
Швеция 48,0 80
Ұлыбритания 85,7 20
Нидерланды 16,5 78
Германия 208,0 56
Польша 133,6 58
Швейцария 14,4 90

71