Page 73 -

Антропогендік факторлардың биосфераға әсері ҚЫЗЫҚТЫ ДЕРЕКТЕР
Ғаламшарымызда сағат
В. И. Вернадскийдің биосфералық заңдылықта айтқаны:
сайын шамамен 1700 га
адамзат қоғамы дамыған сайын, халық саны өседі және та- жер шөлге айналады; сол-
биғи құрамбөліктеріне адам әсерінің әсері ұлғаяды, табиғи түстік жартышарда 2000 т
байланыстар бұзылып, экожүйелердің тұрақтылығы төмен- қышқыл жаңбыр жауады;
дейді, тұтастай алғанда, биосфераның деградациясына себеп жануарлар мен өсімдік-
табиғи экожүйелердің жойылуы себеп болатыны туралы ай-ҰСҚА
тердің 5-6 түрі жойылады.
болады. Бұл жағдайды шешудің жалғыз жолы бар, ол – адам
Ғаламшарымызда минут
іс-әрекетінің және табиғат заңдарының үйлесімділігі.
сайын шамамен тропиктік
Антропогендік факторлардың биосфераға әсері жер бетін-
ормандардың 51 гектары
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
жойылады; 35 000 баррель
дегі биоалуантүрліктің азаюынан да байқалады. Эволюциялық
мұнай қолданылады; 50 т
түрлер немесе таксономикалық топтар жойылуы мүмкін.
құнарлы топырақ жойыла-
Соңғы бірнеше жылда Халықаралық Қызыл кітапқа енгізіл-
ды, 12 000 т көмірқышқыл
ген жануардың 85 600 түрінің 24 мыңнан астам түрі жойылып
газы атмосфераға шыға-
кету шегіне жеткен. Халықаралық табиғат қорғау одағының
рылады.
(IUCN) зерттеулерінде бұл апаттарға браконьерлік, соғыс, ауыл
шаруашылығына пайдаланатын жер аумағын арттыру, бүкіл
ТАПСЫРМА
Тақырыптағы сызбаларды
тылған. ПРАКТИКАЛЫҚ
Мысалы, биоалуантүрліліктің азаюы: соңғы 30 жылда жи- қолданып, «Антропогендік
факторлардың табиғат ке-
рафтың шамамен 40%-ы азайған, олардың саны 152 мыңнан
шендеріне тигізетін әсері»
–163 мыңға дейін болған, ал қазір ол 98 мыңнан аспайды. деген тақырыпта эссе жаз.
ҚР статистика комитетінің санағы бойынша, Қазақстанда
1990 жылдан бастап 2018 жылға дейінгі кезеңде жойылып
кету қаупі бар сүтқоректілер түрлерінің саны 23-тен 9-ға дейін,
құстардың жалпы саны 500-ден 489-ға дейін азайғаны бай-
қалған. ЖОБАЛЫҚ Н

БІЛІМІҢДІ ШЫҢДА
1. Антропогендік факторлардың табиғат кешендеріне әсері қандай?
Үлес салмағы қандай? Баға бер.
2. Оқулық мәтініндегі зерттеу жоспарын қолданып өз өлкеңді, облы-
сыңды зертте. Антропогендік ластанудың динамикасын графиктер
ретінде ұсын. Өлке ландшафтарына антропогендік әсердің төмен-
дегі факторларының қайсысы басымдылық жасаған? Талдау жаса.
А. Индустриализация. Б. Қалалардың өсуі В. Ауыл шаруашылығы
үлесінің артуы. Г. Транспорт. Д. Туризм.
3. Техносфераның қалыптасуы, «алға жылжып келе жатқан» техника-
лық прогресс барысында табиғат кешендеріне антропогендік әсерді
тоқтата аламыз ба? Тұжырымыңды ұсын. Баламалы жолдары бар
ма?

73