Page 72 -

ЗЕРТТЕ! Батыс Еуропадағы жауын-шашынның максимал қышқыл-
Қышқыл жаңбырдың ал- дылығы pH = 2.3, Қытайда pH = 2.25, Ресейде pH = 2.15.
дын алу шараларына ұсы- Жауын-шашынның қышқылдық дәмін сезінуге болады. Егер
ныс жаса.
рН 5,6-дан төмен болса, жауын-шашын мен қар қышқылданған.
Кейбір жағдайларда жаңбырдың қышқылдылығы апельсин
шырынының қышқылдық мәніне (pH = 2,2) жетеді.
Қышқыл жаңбырдың салдары: топырақтан минералды зат-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
тардың шайылуы, ормандардың қысқаруы, өзен, көл биоре-
Гидросфераның ан- сурстарының жойылуы, тарихи ескерткіштердің бұзылуы.
тропогендік ластануы:
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
• көктемгі еріген сулар, Антропогендік факторлардың гидросфераға әсері
ағындылар (қоқыс,
өсімдік қалдықтары, то- Гидросфераға тікелей әсер ететін антропогендік факторлар:
пырақ шайындылары); ірі суқоймаларының, суару каналдарының, су беру жүйелерінің
• химиялық өндірістердің құрылысы, өнеркәсіптік өндіріс үшін жерүсті және жерасты
ағындылары (беткі бел-
сенді заттар, формаль- суларын суару, коммуналдық қызметтер үшін қолданылуы
дегид); жатады.
• ауыл шаруашылығы Соңғы 100 жыл ішінде экономикалық қажеттіліктерге суды
ағындылары (пестицид, тұтыну, жер бетіндегі және жерасты суларын пайдалану 9 рет
аммиак); өсті. Судың 65%-ы ауыл шаруашылығына 340 млн гектарға
• мұнай өңдеу зауытта-
рының ағындылары; жететін жерді суаруға жұмсалады. Су ресурстарының негізгі
• қағаз-целлюлоза өнер- бөліктері – Азияда (судың әлемдік тұтынуының 60%-ы), Сол-
кәсібі ағындылары түстік Америкада (15%) және Еуропада (13%) орналасқан су
(хлорид, диоксин, фе- ресурс тары ең қарқынды пайдаланылады.
нол); Қазақстанда 2000–2017 жылдар аралығында жан басына
• тұрмыстық ағынды су-
лар (жуғыш заттар қал- шаққандағы суды тұтыну 14,8%-ға артты. Егер 2000 жылы суды
3
3
дықтары, фосфаттар); жалпы тұтыну 463,0 млн м болса, 2017 жылы 531,5 млн м
• темір өңдеуші өндіріс- құрады.
тер (мазут); Гидросферадағы антропогендік өзгерістерге суқоймалары
• биоөндіріс ағынды- мен суару жүйелерін салу жүзеге асырылады. Суқоймалар
лары (бактериялар,
саңырау құлақтар); кешенді мақсаттарға қолданылады: энергетикалық, тұрмыстық
• ағаш өңдеу кәсіпорын- және тұрмыстық сумен жабдықтау, навигация, жерді суару, ба-
дары (желім, бояу, ди- лық аулау, демалыс аймағын құру. Дүниежүзінде жалпы көлемі
оксин). 6000 км су құрайтын 30 000 суқойма бар. Олардағы су көлемі
3
3
100 млн м -тен асатын үлкен суқоймаларының саны – 2442.
Таралуы жағынан Солтүстік Америкада – 887, соның ішінде
АҚШ-та – 689, Азияда – 647, Үндістанда – 202, Қытайда – 147
суқойма орналасқан. Қазақстанда 14 суқойма бар, оның ең
ЗЕРТТЕ
үлкені – Бұқтырма суқоймасы, су көлемі – 50 км .
3
Түрлі дереккөздер мен
деректер бойынша, Қа- Ірі суқоймаларының қоршаған ортаға теріс әсері: жерасты
зақстанның ластанған су сулары режимінің өзгеру, булануға жұмсалған су шығынының
ресурстарының қазіргі арту салдарынан топырақтың тұздану үдерісі жүреді. Суқойма-
кес кінін көрсет. Себептерін лар орналасқан аумақтарда микроклимат өзгеріп, батпақтану,
мәтіндегі сызбаны қолда- жағалаудың толқынды шайылу үдерістері қалыптасады.
нып түсіндір.

72