Page 86 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 4.1.3 Елді мекендердің түрлері
елді мекендердің
түрлерін, олардың Халықтың қоныстану ерекшелігіне байланысты елді ме-
функционалды
зоналарын сипаттайсың кендердің түрлері қалалық және ауылдық болып бөлінеді.
және ерекшеліктерін Елді мекендердің халық санына және қоғамдық қызметінің
талдайсың. ерекшелігіне сай ауыл, кент, қала және ірі қала сияқты түрлері
мекендер.ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
бар. Қалалық елді мекендерге облыстық және аудандық маңыз-
ТІРЕК СӨЗДЕР: ды қалалар, сонымен қатар аумағындағы кенттер жатады. Ал
ауылдық елді мекендер шағын ауданымен, халық санымен
■ қоныстану
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
және функциялық ерекшелігімен қалалардан ерекшеленеді.
■ қаланың бас жобасы
Қазақстандағы ауылдық елді мекендер ауыл шаруашылығына
■ халық саны
негізделген. Елдi мекендердің құрамдас бөліктеріне шағын
■ өндірістік зона
мөлтек аудандар, алаңдар, даңғылдар, көшелер, саябақтар,
көпірлер және т. б. бөліктер жатады.
Елді мекендердің Қазақстанда әкімшілік-аумақтық бөлініс бойынша, елді
түрлері мен мекендер аумағы мен қызметі, халық санына байланысты
ерекшеліктері бірнеше түрге бөлінеді.
қандай?
Республикалық Кенттер
маңызы бар қалалар халқының саны кемінде
Елді мекен (inhabited
халқының саны бір 3 мың адам болатын елді
locality) – белгілі бір ай- миллионнан асатын елді мекендер
мақта халық жинақы ор- мекендер
наласқан, шаруашылық
Аудандық
және басқа қоғамдық
маңызы бар
қыз метi нәтижесiнде қалалар
қалыптасқан, заңда бел- халқының саны
Облыстық
гiленген тәртiпте есепке маңызы бар кемінде 10 мың
алынған және тiркелген, қалалар адам болатын елді
жергiлiктi өкілетті және халқының саны мекендер
атқарушы органдар 50 мыңнан
басқаратын бiр бөлiгi. асатын елді
мекендер
Қала (city) – iрi эконо-
микалық және мәдени
Ауылдар
орталықтар болып та-
халқының саны 50 мың адамнан
былатын, дамыған өн-
асатын елді мекендер
дiрiстiк және әлеуметтiк
инфрақұрылымы бар
және халқының саны 50 ▲ 1-сурет. Елді мекендерде халықтың қоныстану иерархиясы
мың адамнан асатын елдi
Қалалық елді мекендердің көбісі жүздеген, тіпті мыңдаған
Ауыл (village) – ауыл ша- жылдар бойы қалыптасқан. Ежелгі қалалар ұзақ уақыт ара-
руашылығының салала- лығында дамып, қажеттілігі бойынша функционалды зоналарға
ры, яғни, орман және ба- бөлінді, ал жаңа қалалардың көбісі арнайы жоспарланып,
лық аулау, егін және мал белгілі бір мақсаттармен және жүйелі реттілікпен салынады.
шаруашылығы дамыған,
халық саны 50 адамнан Қалалардың аумағында белгілі бір қызмет атқаратын функцио-
асатын елдi мекендер. налды зоналар қалыптасады. Кейде қаланың аумағын үлкейту

86