Page 91 -
P. 91
2. Аймақтар бойынша урбандалу деңгейін салыстыр. Урбандалу деңгейі Аг ло мер ац и я
төмен аймақтардың себептерін анықта. (аgglomeration) – үлкен
қалалар маңына кіші елді
мекендердің шоғырлануы
Қазақстандағы қалалардың пайда болуын 3 кезеңге бөліп
немесе үлкен қалалардың
қарастыруға болады. Бірінші, ежелгі және орта ғасырдағы Та- өз айналасындағы қалалар-
раз, Испиджаб, Яссы, Сарайшық және т. б. алғашқы қалалардың ды қосып алуы.
қалыптасу кезеңі. Одан кейін Ресей империясы кезеңінде, яғни, Мегаполис (megapolis) –
бастады. Қазіргі кезде Қазақстанда 86 қала мен 181 қала типтес ҰСҚА
1800 жылдан бастап қалыптасқан қалалар саны 19-ға жетті.
көптеген көршілес агло-
Ал кеңес дәуірінде Қазақстандағы қалалар саны 84-ке жетіп,
мерациялардың өзара
тұтасуынан пайда болған
өндірістік, кен өнеркәсібі және облыс орталықтары қыз метін
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
қаланың жайылып орна-
атқарды. Осы жылдары табиғи ресурстарды игерумен бай-
ласуының аса ірі түрі.
ланысты шағын (моноқалалар) қалаларды дамытуға назар
аударылды. Қалалар халық санына және атқаратын қызметіне
байланысты көп фунциялы және бір фунциялы болып бөлінді
(2-сурет).
ЖОБАЛЫҚ Н
Қазақстанда 1970 жылы қала халқы мен ауыл халқының
саны теңесіп, 1980 жылдан бастап қала халқының үлесі арта
аудандар (кенттер) бар. 2009 жылғы халық санағы бойынша
қала халқының үлесі 58%, ауыл халқы 42% құрады. Елімізде ең
жоғары урбандалған Қарағанды халқының 77,5%-дан астамы
қалада қоныстанған. Одан кейін көште Павлодар (68%) және
Ақтөбе (61%) облыстары тұр. Ең ірі миллионер-қалаларға – Ал-
маты, Нұр-Сұлтан, Шымкент жатады. Ал ең ірі агломерация –
Қарағанды-Теміртау және Алматы қалалары ▲ Орта ғасырлардағы қала
Тұрғындар санына байланысты қалалар топтары
(адам санымен)
1.000.000 және
250.000- одан астам
100.000- 1.000.000
50000- 250.000
50000-нан 100.000
аз
шағын орташа үлкен ірі аса ірі
(миллионер-қалалар)
▲ Мегаполис
▲ 2-сурет. Қазақстандағы халық санына байланысты қала типтері
Жылдар 1959 1970 1979 1989 1999 2009 2018
Барлық халық (млн) 9303,8 13026,3 14709,5 16232,3 14981,3 16009,6 18232,1
Қала халқы (млн) 4138,7 6636,1 7980,5 9269,0 8455,8 8662,4 10492,2
Ауыл халқы (млн) 5165,1 6390,2 6729,0 6963,3 6525,5 7347,2 7739,8
▲ Қазақстанда қала халқының өзгеру көрсеткіші
91
