Page 100 -

Спектрлік талдау (спектроскопия) – заттың сапалық және
сандық құрамын спектр бойынша анықтау. Оның көмегімен
жұлдыздырдың құрамы зерттелді. Спектрлік талдаудың идеясы
қарапайым: зерттелетін заттың спектрін, химиялық элементтер
спектрлерімен салыстырады. Заттың құрамында элементтің бар
немесе жоқ екені туралы қорытынды жасалады. Спектроскопия
▲ 5-сурет. Магнийдің ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
әртүрлі белгілері бойынша жіктеледі.
Спектроскопия зерттеу нысаны бойынша: масс-спектрос-
копия, атомдық спектроскопия, молекулалық спектроскопия,
ядролық спектроскопия және т. б. түрлеріне бөлінеді. Электро-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
магниттік сәулелерді шығару типіне қарай: инфрақызыл-спект-
роскопия, ультракүлгін-спектроскопия, радиоспектроскопия,
ядролы-магнитті-резонанс спектроскопиясы және т. б. типтерге
жіктеледі. Әрбір спектроскопиялық әдістің өзінің қолдану айма-
ғы, өз аспабы, аналитикалық сигналды алу ерекшеліктері бар.
▲ 4-сурет. Масс- 5-ТАПСЫРМА. Элементтердің изотоптық құрамын спектрлік талдаудың
спектрометр қандай тәсілі арқылы анықтайды? 3-суретте көрсетілген масс-спектр графигі
– құрылысы бойынша магнийдің салыстырмалы атомдық массасын есепте.
күрделі аспап
Масс-спектроскопия – ион массасының зарядқа қатынасын
және мөлшерін анықтау арқылы заттарды зерттеу әдісі. Зат-
тарды талдау арнаулы масс-спектрометр аспабында жүзеге
асырылады. Масс-спектрометр – өте сезімтал, талдауға зерт-
телетін заттың өте аз мөлшерін алса да жеткілікті.
Масс-спектрометр молекуланың қандай атомдардан тұ-
100
ратынын, молярлық массасын, құрылысын және химиялық
элементтің изотоптық құрамын анықтайды.
24 +
80 Mg
(78.70%) Зерттелетін заттың үлгісі электрондармен атқыланып, оң
зарядталған ионға айналады. Иондар электр өрісінің әсерінен
60
жеделдетіледі. Жеделдетілген иондарды магнит өрісі арқылы
өткізеді, иондар массалары бойынша бөлінеді және тіркеледі.
40
Масс-спектрлер – ион массасының оның санына қатынасының
тәуелділігін көрсететін графиктер. Абцисса осіне ион масса-
20 25 26 + сының оның зарядына қатынасы (m|z), ординат осіне – белгілі
Mg + Mg
(10.13%) (11.17%)
ион түрінің салыстырмалы шамасы көрсетіледі. Әрбір заттың
0 масс-спектрі жеке тек сол затқа ғана тән болады. Масс-спектр –
24 25 26
зарядталған бөлшектерді олардың массасы, дәлірек айтқанда
массаның зарядқа қатынасы бойынша сұрыптау.
масс-спектрі
6-ТАПСЫРМА. Белгісіз затты анықтайтын, заттың құрылысын зерттейтін
қандай спектроскопиялық әдісті білесің?
Инфрақызыл спектроскопия – заттардың инфрақызыл сәу-
лелерді сіңіруіне негізделген зерттеу тәсілі. Инфрақызыл спектр
заттың инфрақызыл сәулелерді сіңіру нәтижесінде түзіледі.

100