Page 104 -

6.1 Металдардың

қасиеттерін сипаттау

Металдардың 1-ТАПСЫРМА. Металдардың кристалдық құрылымын еске түсір және
бейметалдардан суретін сал.
айырмашылығы –
көптеген ұқсас Металдардың физикалық қасиеттері
қасиеттері бар. Барлық металдардың металдық жылтыры бар. Оларға иілім-
Мысалы, сынаптан
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
басқа барлық ділік, соғымдылық, жылуөткізгіштік және электрөткізгіштік тән.
металдар – қатты Бұл қасиеттер металдардағы байланысқа және кристалдық
зат. Неге? торға байланысты.
Металдардың электрөткізгіштігі металдық кристалдық торда
орналасқан делокализациялық электрондар арқылы жүзеге
ТІРЕК СӨЗДЕР:
асырылады. Металды ток көзіне қосқан кезде электрондар теріс
■ электрөткізгіштік полюстен оң полюске ауысады да, бағытталған қозғалысқа ие
■ жылуөткізгіштік болады, яғни, электр тогы пайда болады. Температураны жо-
■ соғымдылық ғарылатқан кезде иондардың тербелмелі қозғалысы күшейеді,
бұл электрондардың бағытталған қозғалысына кедергі келтіреді
■ пластикалық
де, металдың электрөткізгіштігі төмендейді.
■ металдық жылтыр
Металдардың жылуөткізгіштігі: бос электрондардың тербел-
■ енжарлау ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
мелі иондармен соқтығысуы энергия алмасуға апарып соғады
да, температура бүкіл металл көлемі бойынша теңеседі.

Au Ag Cu Sn Pb Zn Fe

электрөткізгіштігі төмендейді
▲ 1-сурет. 0°С кезіндегі металдардың электрөткізгіштігі
2-ТАПСЫРМА. Неге электр тогын өткізгішті дайындау үшін алтын мен
Электрөткізгіштік күмістің электрөткізгіштігі жоғары болса да, көбінесе алюминий немесе
(electrical conductivity) – мысты пайдаланады?
денелердің электр тогын
өткізу қабілеті. 3-ТАПСЫРМА. Неліктен темір ұнтағы жылтыр, ал күкірт ұнтағы жылтыр
емес?
Жылуөткізгіштік
(thermal conductivity) – Металдарға тән металдық жылтыр былай түсіндіріледі: элект-
дененің едәуір қызған рондар жарықты сіңіріп, тербеле бастайды да, адам көзіне
бөлігінен аз қызған бөлі- көрінетін толқындар шығарады.
гіне энергияны (жылуды) Металдардың соғымдылығы мен пластикалығы металдық
өткізу қабілеті.
байланысқа және кристалдық тор құрылысына байланысты.
Соғымдылық Сырттай механикалық әсерден электрондар бүкіл металл кесегі
(ductility) – қатты де- бойынша орын ауыстырып, кристалдық торда металл қабатта-
нелердің балға немесе рының бір-біріне қатысты жеңіл жылжуын туғызады. Соғым-
илем әсерінен бұзылмай
пішінін өзгерту қасиеті. дылығы ең жақсы металға алтын жатады.

104