Page 99 -

қатар сирек және шашырап орналасқан элементтерді жеке Хроматография
бөліп алуда қолданылады. (chromatography) – көп
құрамбөлікті қоспа-
3-ТАПСЫРМА. Фломастер сиясы бояулардың қандай түстерінен тұраты- ларды бөлу және оның
нын тәжірибе жүзінде қалай анықтауға болады? құрамын анықтау үшін
қолданылатын физика-
Қағазды хроматография – талданатын қоспаның қағаз бо- лық-химиялық әдіс.
йымен еріткіш ағынында әртүрлі жылдамдықпен жылжуына
төменгі ұшын еріткішке тигізіп стақанға орналастырған. Су ҰСҚА
негізделген хроматографиялық әдістің бір түрі. Қағазды хро-
матографияда жылжымайтын фаза – құрамында целлюлоза
талшықтары ғана бар арнайы хроматографиялық cүзгі қағазы,
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
еріткіш ретінде су, спирт немесе еріткіштер қоспасы қолда-
нылады. 2-cуретте көрсетілген әдісте хроматографиялық сүзгі
қағаздан жолақ қиылып алынған. Хроматографиялық сүзгі қағаз
жолағына төменгі шетінен біраз қашықтықта сия тамызылған.
Сүзгі қағаз жолағының екінші шетін ыдыстың шетіне тимейтін-
ЖОБАЛЫҚ Н
дей етіп бекіткен. Стақанға қағаз жолағының шеті батырылып
тұратындай су құйылған. Хроматографиялық қағаз жолағының
еріткіштегі
қағаз бойымен көтеріліп, сия тамшысы арқылы өтеді. Қағаз су қағаздың шеті сия
жолағындағы бір түсті сия тамшысынан әртүрлі түстер пайда ▲ 2-сурет. Қағазды
болды. Әртүрлі түстің пайда болуы – бояғыш заттың түрлі хи- хроматография
миялық қосылыстардан тұратындығының белгісі.
Қағазды хроматография әдісінің артықшылықтары: қолдана-
тын құралдың қарапайымдылығы, өте аз мөлшердегі қоспалар-
ды бөлу, жоғары сезімталдық. Кемшіліктері: хроматографиялық
сүзгі қағаздың біртекті болмауына байланысты, сүзгі қағазда
түзілген түстердің жайылып кетуі, күрделі қоспалардың бөлі-
нуінің көп уақытты алуы.
4-ТАПСЫРМА. 1868 жылы Күннің құрамынан гелий элементі табылды.
Гелийді анықтауда қандай тәсіл қолданылған?

Жарық сәулесін призма арқылы өткізгенде түзілген әр түсті
жолақтарды спектр деп атайды. Жоғары температураға дейін
қыздырылған атомның квант түрінде шығаратын сәулелері
призмадан өткенде, сызықтық спектр береді.

◄ 3-сурет. Сутек
атомының спектрі

Периодтық жүйедегі әрбір элементтің тек өзіне ғана тән
жеке сызықтық спектрі бар.
Химиялық элементтердің спектрлері бір-бірінен сызықтар
санымен, орналасуымен, түсімен ажыратылады.

99