Page 61 -

Молекулалық кристалдық торлы заттардың түйіндерінде
полюсті және полюссіз коваленттік молекулалар орналасады.
Молекулалар әлсіз молекулааралық күштер арқылы бір-біріне
тартылады. Молекулааралық тартылыс күші нашар болған-
дықтан, молекулалық кристалдық торлы заттар оңай балқиды,
ұшқыш келеді. Затты қыздырғанда қатты күйден сұйыққа ай- ▲ 4-сурет.
налмай, бірден газ күйіне өту молекулалық кристалдық торлы
1*. Элементтің периодтық жүйедегі орны бойынша жай заттың кристалдық ҰСҚА
заттарға тән.
Көмірқышқыл
Металдық кристалдық тордың түйіндерінде металл катион-
газының кристалдық
дары, түйін орталарында бос электрондар болады. Бос элек-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
торының құрылымы
трондардың – «электрон газының» болуы металдарға металдық
жылтыр, иілгіш, созылғыш, жылу- және электрөткізгіштік қасиет
береді.

3-ТАПСЫРМА. Заттардың формулалары бойынша SiC, Cu, КВr, СН (қатты)
4
ЖОБАЛЫҚ Н
кристалдық торларының түрлерін анықтап, физикалық қасиеттерін болжа.
КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА

торының түрін анықтауға бола ма?
2*. Жай заты атомдық кристалдық тор түзетін қандай элементтерді білесің?

▲ 5-сурет. Темірдің
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
кристалдық торының
1. «Молекула» ұғымы қай заттың құрылымдық бірлігіне қатысты қол- құрылысы торының
данылмайды? құрылымы
a) су;
ә) оттек;
б) алмаз;
в) озон.
2. Қандай кристалдық тордың түрі жай заттарда кездеспейді?
3. НCl, O , KCl, CO , Na S, H O, Cu, SiO қосылыстарындағы кристалдық
2 2 2 2 2
торлардың түрлерін анықта.
4. Нафталиннің қолданылуы молекулалық кристалдық торлы заттар-
дың қандай қасиеттеріне негізделген? Молекулалық кристалдық
торлы заттарға қандай қасиеттер тән?
5. Кремнийдің кристалдық торы – атомдық. Оның физикалық қаси-
еттері қандай? СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?

6. Бөлме температурасында қатты зат түрінде болады, қиын балқиды, Көптеген ғасырлар бойы
суда нашар ериді. Осы затқа қандай кристалдық тор тән? Мысалдар ғаламшардағы ең қатты
келтір.
минерал болып алмаз са-
налған. Қазіргі кездегі на-
нотехнология және жаңа
материалдардың қарқынды
дамуының нәтижесінде қат-
тылығы алмаздан 11% ар-
тық «гипералмаз» алынған.

61